Altın Ayar Hesaplama

Altınının gramını ve ayarını (24, 22, 18, 14, 8) yazdığında araç milyemini, içindeki saf (has) altın miktarını ve gram fiyatına göre yaklaşık TL değerini gösterir. Bu rehberde ayar ile milyem arasındaki ilişkiyi, has altın hesabını, örnekleri ve bozdururken nelere bakman gerektiğini anlattım.

Altın ayarı ve milyem nedir?

Saf altın çok yumuşak bir metaldir. Bu yüzden takı ve bilezik gibi ürünlerde bakır, gümüş gibi metallerle alaşım yapılır. Alaşımın içindeki saf altın payını ayar gösterir. Saf altın 24 ayardır; 22 ayar, 24 parçanın 22'sinin altın olduğu anlamına gelir. Aynı oran milyemle binde olarak da yazılır: 22 ayar yaklaşık 916 milyemdir, yani bin birimin 916'sı saf altındır.

24 ayar → 1000 milyem
22 ayar → 916 milyem
18 ayar → 750 milyem
14 ayar → 585 milyem
8 ayar → 333 milyem

Teoride ayardan milyeme geçmek için ayarı 24'e bölüp 1000 ile çarparsın, ama uygulamada standart milyem değerleri kullanılır. Örneğin 22 ayar için 22/24 × 1000 ≈ 916,7 çıkar, standart değer ise 916'dır; 14 ayarda teorik değer 583,3, standart değer 585'tir. Araç yukarıdaki standart milyemleri kullanır. Bu yüzden elle yaptığın teorik hesapla araç arasında binde bir iki fark çıkabilir.

Has altın nedir?

Has altın, saf altın demektir. Bir takının "has karşılığı", içindeki alaşım metaller çıkarılınca geriye kalacak saf altının gram cinsinden ağırlığıdır. Altının piyasa fiyatı has altın üzerinden verilir; farklı ayardaki altınların fiyatı da içerdikleri saf altın oranına göre bu fiyattan türetilir.

Altın ayarı nasıl hesaplanır?

Araç üç değer alır: altının ağırlığı, ayarı ve saf (24 ayar) altının güncel gram fiyatı. Fiyatı sayfa açılınca araç kendisi yazar; bu, ons altın fiyatının TL karşılığından gelen piyasa gram altın fiyatıdır. Kapalıçarşı'da "has altın" diye verilen fiyat genellikle 995 milyemlik külçenin fiyatıdır ve saf altından yaklaşık binde 5 düşüktür; o fiyatla hesaplarsan sonuç biraz düşük çıkar. Hesapta önce ayarın milyem karşılığı bulunur, sonra ağırlık bu orana göre has altına çevrilir, en son has gram gram fiyatıyla çarpılıp yaklaşık TL değer elde edilir.

has gram = gram × (milyem / 1000)
değer = has gram × saf altın gram fiyatı
saf altın oranı (%) = milyem / 10

1. Altının gram cinsinden ağırlığını tart ya da ürün etiketinden oku.
2. Ayarı seç: 24, 22, 18, 14 veya 8.
3. Ayarın milyem karşılığını bul (örneğin 22 ayar için 916).
4. Gramı milyem / 1000 ile çarp; bu, has (saf) altın miktarıdır.
5. Saf altının güncel gram fiyatını al (araç kendisi yazar) ve has gramla çarp.
6. Sonuç, altının piyasa fiyatına göre teorik değeridir; bozdurma teklifi daha düşük olabilir.

Bileziğin has altın karşılığına örnek

Varsayımsal örnek: 10 gramlık 22 ayar bir bileziğin olsun ve saf altının gram fiyatı 6.500 TL olsun. 22 ayarın milyemi 916 olduğu için has karşılığı 9,16 gramdır, değeri de 9,16 × 6.500 = 59.540 TL çıkar.

10 gr × 0,916 = 9,16 gr has altın
9,16 gr × 6.500 TL = 59.540 TL

Aynı 10 gram 24 ayar olsaydı has karşılığı doğrudan 10 gram olurdu; 14 ayarda ise içinde yalnızca 5,85 gram saf altın var. İki takıyı karşılaştırırken bu yüzden gramın yanında ayara da bakman gerekir. Araç sayfa açıldığında yaklaşık güncel gram fiyatını kendisi yazar; istersen kuyumcunun fiyatını da girebilirsin.

İkinci varsayımsal örnek: 5 gramlık 14 ayar bir yüzük ve 10 gramlık 18 ayar bir kolye.

14 ayar yüzük: 5 × 0,585 = 2,925 gr has altın
18 ayar kolye: 10 × 0,750 = 7,5 gr has altın
Toplam has altın = 2,925 + 7,5 = 10,425 gr

Toplam has altını gram fiyatıyla çarparsan iki ürünün birlikte teorik değerini bulursun. Aynı toplam ağırlıkta (15 gram) 24 ayar altın ise 15 gram has altın içerdiği için belirgin biçimde daha değerlidir.

Ayarlara göre altın türleri

24 ayar altın

Saf altındır (1000 milyem). Külçe, gram ve yatırım amaçlı ürünlerde kullanılır. Çok yumuşak olduğu için takıda nadiren tercih edilir.

22 ayar altın

916 milyemdir; Türkiye'de bileziklerin ve geleneksel takıların çoğu bu ayardadır. Saf altın oranı yüksektir ve yine de şekil verilebilir.

18 ayar altın

750 milyemdir. Pırlantalı, taşlı ve modern tasarım takılarda yaygındır; içindeki diğer metaller onu daha sert ve dayanıklı yapar.

14 ayar altın

585 milyemdir. Günlük kullanılan takılarda ve yurt dışı kaynaklı ürünlerde sık görülür; saf altın oranı yarıdan biraz fazladır.

8 ayar altın

333 milyemdir. Saf altın oranı yaklaşık üçte bir olduğu için düşük fiyatlı takılarda kullanılır ve has karşılığı epey düşüktür.

Bozdururken kuyumcu neden daha az verir?

Hesaplanan değer, altının piyasa fiyatı üzerinden teorik karşılığıdır. Kuyumcuya götürdüğünde teklif genellikle bundan düşük olur. İşçilik çoğu zaman geri ödenmez. Kuyumcu ayarı kendi ölçümüyle belirler ve milyem farkı çıkabilir. Alış ile satış fiyatı arasında da kuyumcunun kâr payını içeren bir fark vardır. Üründeki taş ya da lehim de ağırlığa karışır ve düşülebilir.

Daha doğru karşılaştırma için

Satmadan önce birkaç kuyumcudan alış fiyatı sor, altını tartıp ayarını gör ve gram fiyatını güncel haliyle kontrol et. Fiyat gün içinde değiştiği için hesabı işlem anındaki fiyatla yeniden yap. Ürünün üzerindeki damgaya ve ayar işaretine de bak; resmî ayar damgası ürünün standardını gösterir.

Altın hesaplarında kullanılan ilgili araçlar

Altın alım satımında döviz karşılığını görmek için döviz çevirici aracını kullanabilirsin. Altın gibi yatırım araçlarının enflasyona göre gerçek getirisi için reel getiri hesaplama, birikiminin zamanla nasıl büyüdüğünü görmek için birikim hesaplama, fiyatın bir dönem boyunca değişimini ölçmek için enflasyon hesaplama sayfalarına bakabilirsin.

Altın ayar hesabında sık yapılan hatalar

• Gram ağırlığını has altın sanmak; has karşılığı ayara göre daha düşüktür.
• 22 ayar için yüzde 91,6 yerine 22/24 teorik değerini kullanıp farkı gözden kaçırmak.
• Alış ve satış fiyatını karıştırmak; bozdururken alış fiyatı geçerlidir.
• İşçilik, taş ve lehim gibi ağırlığa karışan unsurları hesaba katmamak.
• Güncel olmayan gram fiyatı girmek.
• Ayarı kuyumcunun ölçümüyle doğrulamadan işlem yapmak.

Sıkça sorulan sorular

22 ayar kaç milyemdir?

22 ayar altın 916 milyemdir, yani bin birimde 916 birim saf altın içerir. Yüzde olarak yaklaşık yüzde 91,6 saf altına karşılık gelir.

14 ayar ve 18 ayar arasındaki fark nedir?

18 ayar 750 milyem, 14 ayar 585 milyemdir. Aynı gramda 18 ayar daha çok saf altın içerdiği için daha değerlidir; 14 ayar daha sert ve genellikle daha ucuzdur.

Has altın karşılığı ne demektir?

Bir takının içindeki saf altının gram cinsinden ağırlığıdır. Gram ile milyem / 1000 çarpılarak bulunur. Altının piyasa fiyatı has altın üzerinden verildiği için değer hesabı buna dayanır.

Altın ayarı nasıl anlaşılır?

Resmî damga ve üzerindeki rakam ayarı gösterir (örneğin 916 ya da 750). Emin olmak istersen yetkili bir kuyumcuda ya da ayar bürosunda test yaptırabilirsin.

Hesaplanan değer ile bozdurma bedeli neden farklı?

Hesaplanan değer, piyasa fiyatı üzerinden teorik karşılıktır. Bozdururken işçilik geri ödenmez, alış-satış farkı uygulanır ve ayar ölçümünde fark çıkabilir; bu yüzden teklif genellikle daha düşüktür.

Altın gram fiyatını nereden öğrenirim?

Güncel fiyat için Borsa İstanbul verilerine, bankanın ya da yetkili kuyumcunun fiyat ekranına bakabilirsin. Fiyat gün içinde değişir; araca işlem anındaki fiyatı gir.

Altın ayar hesaplayıcısını nasıl kullanırım?

Altının gramını yaz ve ayarı seç. Saf altının güncel gram fiyatı kendiliğinden gelir, istersen değiştirebilirsin. Araç milyemi, saf altın oranını, has gram karşılığını ve yaklaşık TL değerini gösterir. Farklı ayarları kıyaslayıp aynı ağırlıktaki ürünlerin has altın farkını görebilirsin.