- Kısıtlama yalnız Gümrük Tarife Cetveli'nin 87.03 pozisyonundaki binek otomobillere uygulanır; ambulans, cenaze arabası, para arabası gibi özel amaçlı araçlar 87.03'te olsa da kapsam dışında.
- Faaliyeti kısmen ya da tamamen binek otomobil kiralamak veya işletmek olan işletmelerin bu amaçla kullandığı araçlara sınır uygulanmaz.
- Finansal kiralamada aylık kira sınırı yok; günlük kiralamada aylık sınır ayın gün sayısına bölünür; çok yıllık sözleşmede her ayın kendi yılının sınırı geçerli.
- Serbest meslek erbabında KKEG kaydı yoktur, limiti aşan kısım hiç gider yazılmaz. Binek otomobilin motorlu taşıtlar vergisi ise yüzde 70 kuralına bile girmez, hiç gider olmaz.
Binek otomobil gider kısıtlaması her araca ve her işletmeye aynı şekilde uygulanmıyor. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) "Binek Otomobillerin Giderleri ve Amortismanlarının Vergi Matrahından İndirilmesi" rehberi, aracın cinsine, edinme biçimine (kira, finansal kiralama, satın alma), sözleşme süresine ve mükellefin kazanç türüne göre ayrı kurallar sayıyor. Bu yazı o ayrımları topluyor: hangi araç kapsamda, kim kapsam dışında, özel kiralama türlerinde ne değişiyor ve hangi yılın tutarı geçerli.
Kendi rakamlarınla kabul edilen gideri ve KKEG'yi bulmak için binek araç gider kısıtlaması aracını kullanabilirsin.
Hangi araç binek otomobil sayılır
GİB rehberine göre binek otomobil denince Türk Gümrük Tarife Cetveli'nin 87.03 pozisyonundaki motorlu taşıtlar anlaşılıyor. Bu pozisyon, esas olarak insan taşımak için üretilmiş araçları kapsıyor; steyşın vagonlar, yarış arabaları ve hem insan hem eşya taşıyabilen çok amaçlı araçlar da buna dahil. 87.02 pozisyonundaki (on kişi ve üzeri taşıyan) araçlar ise dışarıda kalıyor.
87.03'te yer aldığı hâlde binek otomobil sayılmayan araçlar da var. Rehber bunları şöyle sayıyor:
| 87.03'te olup kapsam dışında kalan | Neden |
|---|---|
| Ambulans | Özel amaçla yapılmış taşıt |
| Mahkûm taşıma arabası | Özel amaçla yapılmış taşıt |
| Para arabası | Özel amaçla yapılmış taşıt |
| Cenaze arabası | Özel amaçla yapılmış taşıt |
| İtfaiye öncü arabası | Özel amaçla yapılmış taşıt |
| Havalimanı apronu gibi kapalı alanlarda çalışan, trafiğe tescili zorunlu olmayan araçlar | 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'na göre tescil zorunluluğu yok |
Pratikte sorun, yük ve yolcu taşıyabilen araçlarda çıkıyor. Çift kabinli kamyonet ya da "hafif ticari" diye satılan bazı modeller, kasa yapısına ve koltuk düzenine göre 87.03'e de 87.04'e (eşya taşıma araçları) de girebiliyor. Belirleyici olan aracın adı değil, tarife pozisyonu. Ruhsat ve satış faturasındaki bilgilere bak; emin olamıyorsan aracı almadan önce mali müşavirine sor ya da GİB'den özelge iste.
Kısıtlamanın uygulanmadığı işletmeler
Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. maddesindeki sınırlar tek bir istisnayla yazılmış: "faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları" araçlar sınıra girmiyor. Araç kiralama şirketinin müşteriye kiraladığı filo, bu yüzden kira, amortisman ya da yüzde 70 sınırına takılmaz.
Burada iki ayrıntı önemli. Birincisi "kısmen" kelimesi: kiralama işini yan faaliyet olarak yapan bir işletme de istisnadan yararlanabilir. İkincisi "bu amaçla kullandıkları" şartı: aynı kiralama şirketinin genel müdürüne tahsis ettiği makam aracı kiralama faaliyetinde kullanılmıyorsa sınıra tabidir. Yani istisnayı belirleyen, aracın hangi işte kullanıldığı.
Kısıtlamanın kapsamına giren giderler için aracın işletmeye kayıtlı olması ya da kiralanmış olması fark etmiyor. Rehber, giderlerin "işletmeye veya envantere kayıtlı ya da kiralama yoluyla edinilen" binek otomobile ait olmasının önem taşımadığını açıkça yazıyor.
Serbest meslek erbabında neler farklı
Kısıtlama 1 Ocak 2020'den itibaren hem ticari kazanca (GVK m.40) hem serbest meslek kazancına (GVK m.68) uygulanıyor. Avukat, mali müşavir, doktor gibi serbest meslek erbabı için iki fark var.
İlki KKEG kavramı. Serbest meslek kazancında kanunen kabul edilmeyen gider düzenlemesi olmadığı için rehber, limiti aşan kısmın KKEG olarak izlenmediğini, yalnız limite kadar olan kısmın gider yazılabildiğini söylüyor. Yani beyannamede "kazanca ekleme" satırı yok; sınırı aşan tutarı baştan gider yazmazsın.
İkincisi tahsil esası. Serbest meslek kazancı tahsil ve ödeme esasına göre hesaplandığından, kira sınırı ödemenin yapıldığı dönemde geçerli tutara göre uygulanır. Rehberdeki örnekte bir avukat, Haziran'da kiraladığı aracın bir yıllık kirasını peşin ödüyor ve ödediği yılın aylık sınırının 12 katını o yılın kazancından düşüyor. Sözleşme ertesi yıla taşsa da peşin ödenen tutar ödeme yılında dikkate alınıyor.
Serbest meslek makbuzu düzenliyorsan, kazanç hesabını bu kurallarla birlikte yapmak için serbest meslek makbuzu aracı ve gelir vergisi aracı işine yarar.
Kiralamanın türüne göre sınırın uygulanışı
Aylık kira sınırı her kiralamada aynı biçimde çalışmıyor. GİB rehberinin örneklerinden çıkan kurallar şöyle:
| Kiralama türü | Sınır nasıl uygulanır |
|---|---|
| Normal aylık kiralama | KDV hariç aylık kira, o yılın aylık sınırıyla karşılaştırılır. |
| Günlük kiralama | O yılın aylık sınırı, kiralamanın yapıldığı ayın gün sayısına bölünür; çıkan günlük tutar kiralanan gün sayısıyla çarpılır. |
| Bir yıldan uzun sözleşme | Her kira ayı, içinde bulunduğu yılın sınırına göre değerlendirilir; peşin ödense bile ticari kazançta sonraki yılların sınırı o yıl açıklanan tutardır. |
| Finansal kiralama (leasing) | Aylık kira sınırı uygulanmaz. Araç "Haklar" hesabında izlenir, ödemeler anapara ve faiz diye ayrılır, amortisman sınırı ise uygulanır. |
| Banka ve sigorta şirketi kiralaması | Bu kurumlar KDV'den istisna işlem yaptığı için ödedikleri KDV'yi indiremez; sınır KDV dahil ödenen tutara göre uygulanır. |
Günlük kiralama kuralı kısa süreli iş seyahatlerinde sürpriz yaratabiliyor. Rehberdeki örnekte Nisan'da 20 günlük kiralama yapılıyor; aylık sınır 30'a bölünüyor ve günlük kira bu tutarı çok aştığı için ödenen bedelin büyük kısmı KKEG oluyor.
Finansal kiralamada faiz için ayrı bir kural var: araç aktife alındığı yıl ödenen faiz maliyete eklenir, sonraki yıllarda ise maliyete eklenebilir ya da doğrudan gider yazılabilir. Doğrudan gider yazılan faiz, yüzde 70 genel gider sınırına girer.
KDV tarafında indirilemeyen tutarlar
Binek otomobil sınırının bir de KDV ayağı var ve gelir vergisi hesabından ayrı düşünülmesi gerekiyor.
Satın almada, 3065 sayılı KDV Kanunu'nun 30/b maddesine göre işletmelere ait binek otomobillerin alış faturasındaki KDV indirilemiyor (kiralama ya da işletme faaliyeti için kullanılanlar hariç). Bu yüzden satın alınan araçta ÖTV ve KDV ya gider yazılır ya da maliyete eklenir; araçtaki "gider mi, maliyet mi" seçimi buradan doğuyor.
Kiralamada ise kira faturasındaki KDV kural olarak indirilebiliyor, ama yalnız sınıra kadar olan kira için. Sınırı aşan kira kısmının KDV'si de indirilemiyor ve gelir vergisi açısından ayrıca gider yazılamıyor. GİB'in örneğinde, sınırı aşan kira tutarı ile bu tutarın KDV'si birlikte KKEG olarak gösteriliyor. KKEG tutarını yalnız kira farkı olarak hesaplarsan eksik bulursun. KDV tutarlarını ayırmak için KDV aracından yararlanabilirsin.
Amortismanda hangi yılın tutarı geçerli
Kira ile amortisman arasında zamanlama farkı var. Kirada her ayın kendi yılının sınırı uygulanırken amortismanda, GVK m.40/7'nin açık hükmüne göre, aracın iktisap edildiği tarihte yürürlükte olan tutar esas alınıyor. Sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılsa da eski bir aracın amortisman sınırı, aldığın yılın tutarında sabit kalıyor. Bu artışın nasıl belirlendiğini yeniden değerleme oranı nedir yazısında anlattım; oranın kendisi yeniden değerleme oranı aracında.
İki ayrı amortisman sınırı var. ÖTV ve KDV gider yazıldıysa vergiler hariç ilk iktisap bedeline düşük sınır uygulanır. Vergiler maliyete eklendiyse ya da araç ikinci el alındıysa amortismana tabi tutar için yüksek sınır uygulanır. İkinci el alınan araçta da bu yüksek sınır uygulanıyor.
Kıst amortisman konusunda rehberin örneği de dikkat çekiyor. Yıl ortasında alınan araçta ilk yıl yalnız kalan aylar için amortisman ayrılıyor; ilk yıl gider yazılamayan kısım, itfa süresinin son yılında ayrıca gider olarak düşülebiliyor. Hesap planını yıllara yaymak için amortisman aracını kullanabilirsin.
Yüzde 70 sınırına giren ve girmeyen giderler
Rehber, yüzde 70 sınırına giren giderleri "tamir, bakım, yakıt, sigorta ve benzeri cari giderler" olarak tanımlıyor. Örnek tablosunda akaryakıt, trafik sigortası, kasko, tamir ve bakım, köprü ve otoyol geçiş ücreti, otopark ve aracın alımı için çekilen kredinin o yıla düşen faizi aynı sınıra tabi tutuluyor.
Motorlu taşıtlar vergisi bu listede ayrı duruyor. 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu'nun 14. maddesine göre binek otomobiller için ödenen MTV gelir ve kurumlar vergisi matrahında hiç gider kabul edilmiyor (taşıt kiralama işletmelerinin kiraya verdiği araçlar hariç). Yani MTV'nin yüzde 70'ini düşüp yüzde 30'unu KKEG yazmak yanlış; tamamı KKEG. Aracının yıllık MTV tutarını MTV aracından öğrenebilirsin.
Güncel tutarları nereden takip edersin
Sınırlar 7194 sayılı Kanunla getirildi ve 1 Ocak 2020'den itibaren elde edilen kazançlara uygulanıyor. Kanun metnindeki ilk tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılıyor ve yeni tutarlar Gelir Vergisi Genel Tebliği ile ilan ediliyor; GİB, ayrıntılı açıklamaları 311 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'nde topluyor. Her yıl başında şu kaynaklara bak:
- Resmî Gazete'de yayımlanan, o yılın tutarlarını belirleyen Gelir Vergisi Genel Tebliği.
- GİB'in binek otomobil rehberinin güncel baskısı (gib.gov.tr, Rehberler bölümü).
- Mevzuat.gov.tr'deki GVK 40 ve 68. maddelerin güncel metni (parantez içinde güncel tutarlar yazılı).
Bu yazıda tutar vermiyorum, çünkü her yıl değişiyor ve eski bir rakam yanlış KKEG çıkarır. ÖTV aracı ise satın alma kararından önce vergi yükünü görmek için kullanılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirmedir; mali veya hukuki danışmanlık değildir. Sınır tutarları ve uygulama ayrıntıları her yıl değişebilir. Kesin hesap için GİB, Resmî Gazete ve mali müşavirinle teyit et.
Kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı, "Binek Otomobillerin Giderleri ve Amortismanlarının Vergi Matrahından İndirilmesi" rehberi (Temmuz 2025, Yayın No. 566), gib.gov.tr.
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, m.40/1, 40/5, 40/7 ve m.68: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.4.193.pdf
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, m.30: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.3065.pdf
- 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu, m.14: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.197.pdf
