Yıllık İzin Hesaplama

Yıllık ücretli izin hakkı nedir?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesine göre işyerinde deneme süresi dahil en az bir yıl çalıştıktan sonra yıllık ücretli izne hak kazanırsın. İzin, dinlenmen için kanunun tanıdığı bir hak; bu haktan vazgeçemezsin ve izin yerine ücret almak üzere yapılan anlaşma da kural olarak geçersizdir. İzin boyunca ücretin kesilmez. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçirdiğin çalışma süreleri, izin süresi hesaplanırken birleştirilir.

İzin süreleri

Yıllık izin süresi hizmet süren arttıkça kademeli olarak uzar. Kanundaki süreler asgaridir: iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi daha uzun bir süre öngörebilir ama daha kısasını belirleyemez.

1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil): 14 gün
5 yıldan fazla, 15 yıldan az: 20 gün
15 yıl ve daha fazla: 26 gün
18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üzeri işçiler: yukarıdakilerden az olmamak üzere en az 20 gün

Yaş şartı

On sekiz yaş ve altındaki işçilerle elli yaş ve üzerindeki işçilere verilecek izin süresi yirmi günden az olamaz. Bu kural, kıdeme göre hesaplanan süre bundan kısaysa devreye girer; kıdemi nedeniyle zaten daha uzun izni olan işçinin süresi değişmez. Örneğin elli yaşını geçmiş ve yeni işe girmiş bir işçi, ilk izin hakkında 14 gün yerine 20 gün alır; kıdemi 15 yılı aşmış bir işçi ise yine 26 gün alır.

İzin hakkı ne zaman doğar?

İzne hak kazanman için işe girdiğin tarihten itibaren bir yılın dolması gerekir. İzin, her hizmet yılı tamamlandığında yeniden kazanılır. Örneğin 15 Mart'ta işe başladıysan ertesi yılın 15 Mart'ında ilk iznini hak edersin. İşveren yıllık izni kullandırmak için senin talebini bekleyebilir; kanun ise her hizmet yılına ait iznin gelecek hizmet yılı içinde kullanılmasını öngörür (m.54). İşveren izni o yıl kullandırmasa da hak yanmaz; kullanılmayan izinler birikir ve sözleşme bitince ücrete çevrilir. Yıllık izin alacağında zamanaşımı süresi de işler; bu sürenin ne zaman başladığını aşağıdaki zamanaşımı bölümünde anlattım.

İzin gününe dahil olmayan günler

İzin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri yıllık izin süresine sayılmaz. Yani 14 günlük izin kullanıyorsan aradaki hafta sonları ve resmî tatiller bu 14 günün dışında kalır, izin de buna göre planlanır. Bu yüzden izin başlangıcını ve bitişini hesaplarken iş günlerini esas almalısın, takvim günlerini saymamalısın. Bu araç kalan izin gününü hesaplarken hak ettiğin gün sayısından kullandığın günleri düşer.

İznin bölünmesi

Yıllık izin, tarafların anlaşmasıyla bölümler hâlinde kullanılabilir; bölümlerden biri on günden az olamaz (m.56). Kanunda parça sayısı için bir üst sınır yok. Örneğin 20 günlük izin 10 ve 10 gün olarak ya da 10, 5 ve 5 gün olarak kullanılabilir. İşveren iznin parçalara bölünmesini senin onayın olmadan dayatamaz. İzin süresine ait ücretin, izne çıkmadan önce ödenmelidir; bu, kanundaki bir güvence kuralıdır.

İzin ücreti nasıl hesaplanır?

Yıllık izin süresine ait ücretin izne başlamadan önce ödenir. İş sözleşmen sona erdiğinde ise kullanmadığın izin günlerinin ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki son brüt ücretin üzerinden sana ödenir. Hesap şöyle:

Günlük brüt ücret = aylık brüt ücret ÷ 30
Kullanılmayan izin ücreti = günlük brüt ücret × kullanılmayan gün
Kullanılmayan gün = toplam hak edilen gün − kullanılan gün

Aşağıdaki örnek varsayımsal, güncel bir ücret ya da vergi tutarını yansıtmıyor. Aylık brüt ücreti 30.000 TL olan bir işçinin günlük brüt ücreti 1.000 TL eder. İşten ayrılırken 12 günlük kullanılmayan izni kalmışsa brüt izin ücreti 12.000 TL olur. Bu tutardan SGK ve vergi kesintileri yapıldıktan sonra net tutar ortaya çıkar; kesinti oranları değiştiği için GİB ve SGK duyurularını kontrol et.

Ücrete dahil olan ve olmayan kalemler

İzin ücreti hesaplanırken çıplak maaşın yanında düzenli ve süreklilik taşıyan ek ödemeler de gündeme gelebilir. Kanun izin ücretinin hesabında 50. maddenin uygulanacağını söyler (m.57); 50. madde de fazla çalışma ücretlerini, primleri ve sosyal yardımları bu hesaba katmaz. Bu yüzden yol ve yemek yardımı gibi sosyal yardımlar ile primler izin ücretine eklenmez, hesap çıplak brüt ücret üzerinden yapılır. Sözleşmende daha elverişli bir hüküm varsa bordronu ve sözleşmeni bir avukat veya mali müşavirle birlikte incele.

Araç hangi günü gösterir?

Araç, hesaplama tarihindeki kıdemine karşılık gelen tek bir yılın izin hakkını verir; geçmiş yıllardan biriken izinleri toplamaz. Kademe sınırları "dahil" kabul edilir: 01.01.2021'de işe giren biri için hesaplama tarihi 01.01.2026 ise kıdem tam 5 yıldır ve hak 14 gün görünür, 02.01.2026'dan itibaren 20 güne geçer. Kıdem 1 yılı doldurmamışsa hak 0 gün çıkar.

Örnek: işe giriş 01.01.2021, doğum 01.01.1990, hesaplama tarihi 30.09.2026. Araç kıdemi 5 yıl 8 ay 29 gün, yaşı 36 bulur ve izin hakkını 20 gün gösterir. Aylık brüt ücret 36.000 TL, kullanılan izin 6 gün girilirse kalan izin 14 gün, kalan iznin brüt ücreti 36.000 ÷ 30 × 14 = 16.800 TL olur. Kullanılan izin alanına en çok 60 gün yazılabilir. Yıllar boyunca biriken izinlerin toplamını ve sözleşme bittiğinde ödenecek tutarı görmek istiyorsan yıllık izin ücreti aracı hizmet yıllarını tek tek sayar.

İş sözleşmesi sona erdiğinde izin

İş sözleşmenin sona ermesi, kullanmadığın izin hakkını ortadan kaldırmaz. Haklı nedenle işten çıkarılma, istifa, emeklilik ya da sözleşmenin işveren tarafından feshi; sebep ne olursa olsun kullanılmayan izin günleri için ücret ödenmelidir. Çalışılmış ama henüz tamamlanmamış yıl için de kanun hükümlerine göre ücret talep edilip edilemeyeceği sözleşmeye ve mahkeme uygulamasına göre değerlendirilir. Bu yüzden ayrılırken izin alacağını yazılı olarak talep et ve ödeme belgelerini sakla.

Yıllık izin süresini hesaplarken sık yapılan hatalar

• 15. yılda alınacak 26 gün ile 15 yıldan az çalışma için verilen 20 günü birbirine karıştırmak. Kanuna göre on beş yıl ve daha fazla çalışanlar 26 gün hak eder.
• İzin günlerine hafta sonlarını ve resmî tatilleri de katmak. Bu günler izin süresinden sayılmaz.
• İzin süresi dolmadan ücret karşılığında izinden vazgeçmeyi mümkün saymak. İzin hakkı bir dinlenme hakkıdır, parayla takas edilemez.
• Yaş şartını unutmak. Elli yaşını geçmiş işçilerin asgari izin hakkı yirmi gündür.
• Brüt ücreti net sanmak. Araçtaki tutar brüttür, kesintiler ayrıca düşülür.
• Toplu iş sözleşmesindeki daha uzun izin hakkını göz ardı etmek.
• İzin kayıtlarını tutmamak. Kullanılan izinlerin yazılı olması, ileride uyuşmazlık çıkarsa en güçlü delildir.

İzin hakkı ve zamanaşımı

Yıllık izin hakkı her hizmet yılı için ayrı doğar ve kullanılmayan izinler birikebilir. İş sözleşmen devam ederken kullanmadığın izinleri sonradan talep edebilirsin; sözleşme sona erdiğinde ise bunların ücretini isteyebilirsin. İzin ücreti alacağı da kanundaki zamanaşımı süresine tabidir ve bu süre sözleşmenin sona ermesinden itibaren işler. Yazılı izin formları, bordro ve izin defteri kayıtları, kullanılan ve kullanılmayan izin günlerini ispatlarken en önemli belgelerdir. Yıllık iznin kullandırıldığını ispat etme yükü işverendedir; bu yüzden imzalı izin belgelerini saklaman önerilir.

Toplu iş sözleşmesi ve özel düzenlemeler

Kanundaki izin süreleri asgari süreler olduğu için birçok işyerinde toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesi daha uzun izin tanır. Böyle bir durumda işçi için daha elverişli olan hüküm uygulanır. Bazı sektörlerde ve kamu çalışanlarında izin düzeni ayrı mevzuata bağlı olabilir. Bu aracın verdiği gün sayısı kanuni asgariyi gösterir; sözleşmende daha fazlası yazıyorsa o sayıyı esas al.

Sıkça sorulan sorular

Deneme süresi izin hakkına dahil mi?

Evet. Kanun bir yıllık süreyi deneme süresi dahil olarak hesaplar; yani bir yılı işe giriş gününden itibaren saymaya başlarsın.

İzin kullanmadan işten ayrılırsam ücretini alabilir miyim?

Evet. Kullanmadığın izin günlerinin ücreti, iş sözleşmen sona erdiğinde son brüt ücretin üzerinden ödenir.

İşveren iznimi istediğim zaman vermek zorunda mı?

İzin tarihini belirleme yetkisi işverendedir; ancak işveren izin planını yaparken işçinin durumunu ve iş düzenini birlikte gözetmelidir. Sen de izin hakkını kullanmak için talepte bulunabilirsin.

Yıllık izin aracını nasıl kullanırsın?

İşe giriş tarihini, doğum tarihini ve hesaplama tarihini gir. Araç kıdemini ve yaşını bulur, buna göre yıllık izin hakkını gün olarak gösterir. Kullandığın izin günlerini ve istersen aylık brüt ücretini de girersen kalan izin gününü ve kalan iznin brüt ücretini görürsün. Sonuç yol göstericidir; toplu iş sözleşmendeki veya iş sözleşmendeki daha elverişli hükümler sonucu değiştirebilir.

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu, m.53-60 (yıllık ücretli izin hakkı, süreleri, kullanımı ve ücreti) (mevzuat.gov.tr).
• Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği, Resmî Gazete 03.03.2004 (mevzuat.gov.tr).