Uçuş Süresi Hesaplama

Uçuş süresi nasıl tahmin edilir?

Uçuş süresi tahmininin temelinde okuldan bildiğin "süre = yol ÷ hız" bağıntısı var. İki nokta arasındaki mesafeyi uçağın ortalama hızına bölersen uçağın seyir hâlinde havada geçireceği süreyi bulursun. Gerçek bir uçuşta ise seyrin dışında da evreler var: uçak pistte taksi yapar, kalkış koşusuna geçer, tırmanır, seyir irtifasına çıkar, alçalır, yaklaşma yapar, iner ve kapıya gider. Bu evrelerin hiçbirinde seyir hızında gitmez. Bu yüzden hesaba sabit bir ek süre eklenir.

Hesaplayıcı üç değerle çalışır: mesafe, ortalama hız ve ek süre. Varsayılan ek süre 30 dakikadır, istersen değiştirebilirsin. Sonuçta hem toplam süreyi (saat ve dakika olarak) hem de yalnızca seyir süresini görürsün.

seyir süresi (sa) = mesafe ÷ ortalama hız
toplam süre (dk)  = seyir süresi × 60 + ek süre

800 km, 800 km/sa, 30 dk pay
Seyir = 800 / 800 = 1 sa
Toplam = 60 + 30 = 90 dk = 1 sa 30 dk

Araç toplam dakikayı saat ve dakika kısımlarına ayırmadan önce en yakın tam dakikaya yuvarlar. Örneğin 56,25 dakika 56 dakikaya, 97,54 dakika 98 dakikaya iner ya da çıkar; 98 dakika da ekranda 1 sa 38 dk olarak görünür.

Ek süre ne anlama geliyor?

Ek süre, uçağın seyir hızına ulaşamadığı evrelerde kaybettiği zamanı karşılayan bir paydır. Kalkıştan sonra tırmanırken uçağın yatay hızı ve ilerleyişi seyirdeki kadar verimli olmaz. Alçalma ve yaklaşmada da hız düşürülür. Bunlara iniş sırası bekleme, pist trafiği ve taksi süreleri eklenir. Kısa mesafelerde bu evreler toplam sürenin büyük kısmını tutar; uzun mesafelerde ise seyir süresi öne çıkar ve ek sürenin payı küçülür.

Varsayılan 30 dakika, kısa ve orta mesafeli yurt içi uçuşlar için makul bir ilk tahmin. Çok kısa mesafelerde bu değeri azaltırsan, yoğun havalimanlarında artırırsan daha gerçekçi bir sonuç alabilirsin. Araç 0 ile 600 dakika arasında bir değer kabul eder.

Hız değeri olarak ne girmeliyim?

Yolcu uçakları seyirde genellikle yaklaşık 800 ile 900 km/sa arasında bir yer hızıyla gider; araçtaki varsayılan değer 800 km/sa. Buradaki hız yer hızıdır, yani uçağın yere göre ilerleme hızı. Rüzgâr yer hızını artırıp azalttığı için uçağın havaya göre hızı bundan farklı olabilir. Turbopropeller (pervaneli) uçaklar daha yavaştır, yaklaşık 450 ile 600 km/sa civarında gider; bu tür uçaklarla yapılan bölgesel uçuşlarda hızı düşürmen gerekir. Helikopter ya da küçük sivil uçaklarda hız daha da düşüktür. Araç hız için 3.000 km/sa üst sınırı, mesafe için 25.000 km üst sınırı koyar.

Mesafeyi nereden alırım?

İki il arasındaki kuş uçuşu mesafe için İller Arası Mesafe aracını kullanabilirsin. Uçaklar genellikle düz çizgiye, yani büyük daire rotasına yakın bir yol izler. Bu yüzden kuş uçuşu değer, karayolu mesafesinden daha uygun bir başlangıç noktasıdır. Karayolu mesafesini kullanırsan süreyi olduğundan uzun bulursun. Uluslararası uçuşlarda iki şehrin koordinatlarından büyük daire mesafesini hesaplayan Mesafe aracı işini görür.

Çözümlü uçuş süresi örnekleri

1. İstanbul – Trabzon
   Mesafe: 900,52 km (kuş uçuşu), hız 800 km/sa, ek 30 dk
   Seyir = 900,52 ÷ 800 = 1,1257 sa = 67,5 dk
   Toplam = 67,5 + 30 = 97,5 dk ≈ 98 dk = 1 sa 38 dk

2. İstanbul – Van
   Mesafe: 1263,5 km, hız 800 km/sa, ek 30 dk
   Seyir = 1263,5 ÷ 800 = 1,5794 sa = 94,8 dk
   Toplam = 94,8 + 30 = 124,8 dk ≈ 125 dk = 2 sa 5 dk

3. Uzun mesafe: 5000 km, hız 850 km/sa, ek 30 dk
   Seyir = 5000 ÷ 850 = 5,882 sa = 352,9 dk
   Toplam = 352,9 + 30 = 382,9 dk ≈ 383 dk = 6 sa 23 dk

Araç sonucu tam olarak bu formülle bulur; örneklerdeki rakamlar ekranda da aynı çıkar. Aynı uçuş için havayolunun yayımladığı süre uçağın tipine, rotaya, rüzgâra ve havalimanı yoğunluğuna göre bu tahminden farklı olabilir. Araç bir tahmin verir, tarifenin yerini tutmaz.

Gerçek süre neden farklı olur?

Karşı ya da arka rüzgâr süreyi onlarca dakika değiştirebilir. Yüksek irtifada batıdan doğuya esen jet akımı doğuya giden uçuşları kısaltır, batıya dönenleri uzatır; bu yüzden aynı rota gidişte ve dönüşte farklı sürede uçulabilir. Rota da süreyi etkiler. Uçak her zaman büyük daire hattını izleyemez; hava koridorları, yasak bölgeler, hava sahası kısıtları, fırtına ya da yoğunluk yüzünden sapması gerekir. Havalimanı yoğunluğu, bekleme rotaları ve pist mesafesi de süreyi uzatır.

Farkın bir kaynağı da tarifedeki süreyle havada geçen sürenin aynı şey olmaması. Havayolları bilet saatlerini "blok süresi" olarak yayımlar. Blok süresi, uçağın kapıdan ayrılmasından kapıya varmasına kadar geçen zamandır ve taksi sürelerini de içerir. Havada kalma süresi bundan kısadır. Araçtaki ek süre bu farkı kabaca karşılar.

Rüzgârı hıza yansıtarak denemek

Araç rüzgârı ayrıca modellemez, ama yer hızını değiştirerek etkisini kabaca görebilirsin. İstanbul ile Trabzon arasındaki 900,52 km için 30 dakika payla:

Saatte 50 km'lik bir fark bu mesafede 4 dakika kadar oynatır; mesafe uzadıkça fark da büyür. Hızı knot olarak biliyorsan 1,852 ile çarp: 450 knot yaklaşık 833 km/sa eder.

Ek sürenin toplam içindeki payı mesafeyle hızla küçülür. Varsayılan 350 km'lik örnekte 56,25 dakikanın 30 dakikası, yani yarıdan fazlası pay; 5000 km'lik örnekte ise 382,9 dakikanın yaklaşık %8'i. Kısa uçuşlarda pay alanını doğru ayarlamak bu yüzden sonucu hızdan daha çok etkiler.

Saat dilimi farkı

Uluslararası uçuşlarda varış saatini bulmak için kalkış saatine uçuş süresini eklemek yetmez; iki ülke arasındaki saat farkını da hesaba katman gerekir. Türkiye yıl boyunca sabit UTC+3 saatini kullanır. Örneğin saat farkı iki saat olan batıdaki bir şehre 3 saatlik bir uçuşla gidiyorsan, varış şehrinin yerel saatiyle kalkıştan yalnızca 1 saat sonra varmış olursun. Araç yalnızca süreyi hesaplar, yerel saat dönüşümü yapmaz.

Uçuş süresi tahmininde sık yapılan hatalar

En sık hata ek süreyi sıfırlayıp yalnızca mesafeyi hıza bölmek; bu, özellikle kısa uçuşlarda süreyi ciddi biçimde eksik gösterir. Karayolu mesafesini girmek de süreyi bozar. Hızı mach ya da deniz mili/saat (knot) cinsinden girip birimi km/sa sanmak da sık görülür; knot değerini km/sa'e çevirmek için Birim Çevirici aracını kullan (1 knot = 1,852 km/sa). Bir başka yanılgı, aracın kapıdan kapıya yolculuğu hesapladığını sanmak: havalimanına gidiş, güvenlik kontrolü, bekleme, bagaj teslimi ve inişten sonra çıkış süreleri hesaba girmez. Son olarak araç ticari uçuş planlaması ya da güvenlik için esas alınmamalı; uçuş planlaması profesyonel yazılım ve hava durumu verisiyle yapılır.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç bilet saatiyle neden farklı?

Bilet saatleri havayolunun yayımladığı blok süresine, rotaya, tarifeye ve tampon paylarına göre belirlenir. Araç ise basit bir model kullandığı için sonuç yalnızca yaklaşık bir değerdir. Kesin süre için havayolunun programına bak.

Hız olarak kaç yazmalıyım?

Jet yolcu uçakları için 800 ile 900 km/sa arasında bir değer makuldür. Pervaneli bölgesel uçaklar için 450-600 km/sa kullan.

Ek süreyi nasıl ayarlamalıyım?

Varsayılan 30 dakika çoğu orta mesafe için iyi bir başlangıç. Çok kısa uçuşlarda 20 dakika civarına düşürebilir, yoğun havalimanlarında 40 ila 45 dakikaya çıkarabilirsin. Bu aralıklar tahminidir ve gerçek değeri uçuşun koşulları belirler.

Dönüş uçuşu neden farklı sürebilir?

Rüzgâr yönü yüzünden. Rüzgâr uçağa arkadan eserse yer hızı artar ve süre kısalır; karşıdan eserse yer hızı düşer ve süre uzar. Araç bu etkiyi modellemez; tek bir ortalama hız kullanır.

Uçuş süresi aracını nasıl kullanırım?

"Mesafe" alanına kilometre cinsinden mesafeyi gir; iki il için İller Arası Mesafe aracının sonucunu kullanabilirsin. "Ortalama hız" alanına km/sa cinsinden hızı, "Kalkış, tırmanış ve iniş payı" alanına dakika cinsinden ek süreyi yaz. Sonuç ekranı toplam süreyi saat ve dakika olarak, toplam dakika olarak ve yalnızca seyir süresini saat olarak gösterir. Varsayılan örnek 350 km mesafe, 800 km/sa hız ve 30 dakika pay; bu değerlerle toplam süre 56 dakika çıkar. Sonuç bir tahmindir; kesin uçuş saatleri için havayolunun tarifesine bak.

İki il arasındaki mesafeyi iller arası mesafe aracıyla, il listesinde olmayan noktalar için mesafe hesaplama aracıyla bulabilirsin. Aynı güzergâhı arabayla gideceksen süre ve yakıtı iller arası mesafe aracıyla karşılaştır; iki ülke arasındaki saat farkı için saat farkı aracı işine yarar.