Netler, ağırlıklar ve 100'lük dönüşüm formülü ÖSYM ALES kılavuzundan alınmıştır. ALES puanı ise tahmindir: ÖSYM her oturumun test ortalamalarını, ağırlıklı puanların standart sapmasını ve en yüksek ağırlıklı puanı yayımlamadığı için bu değerler varsayımla doldurulur. Kesin puanın ÖSYM sonuç belgende yazar.
- ALES'te net = doğru − yanlış / 4; sayısal ve sözel testlerin standart puanları puan türüne göre ağırlıklandırılır.
- SAY'da sayısal test, SÖZ'de sözel test %75 ağırlık taşır; EA'da iki test eşit (%50) sayılır.
- Genel eşikler: tezli yüksek lisans 55, araştırma görevliliği 70, lisans diplomasıyla doktora 80 puandır.
- ÖSYM oturum istatistiklerini yayımlamadığı için puan tahmindir; 70 puan ortalamayı değil ortalamanın biraz üstünü gösterir.
ALES nedir, nerede kullanılır?
Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES), yüksek lisans ve doktora başvurularında, araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi alımlarında kullanılan ÖSYM sınavıdır. Genellikle yılda üç kez yapılır; 2026-ALES/1 10 Mayıs 2026'da uygulandı. Sonuçlar açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl geçerlidir.
Sınav iki testten oluşur: Sayısal 50 soru, Sözel 50 soru. Süre 150 dakika. Her testte dört yanlış bir doğruyu götürür.
ALES puanı nasıl hesaplanır?
2025-ALES Kılavuzu'nun 3.9 maddesi hesabı şöyle tarif eder:
1. Her testte doğru sayısından yanlış sayısının dörtte biri çıkarılır ve ham puan bulunur. 2. Her testin ham puan ortalaması ve standart sapması hesaplanır; ham puanlar ortalaması 50, standart sapması 10 olan standart puanlara (SP) çevrilir. 3. Standart puanlarla üç ağırlıklı puan (AP) hesaplanır. 4. Ağırlıklı puanlar aşağıdaki formülle 100 üzerinden puana çevrilir.
| Puan türü | Sayısal SP ağırlığı | Sözel SP ağırlığı |
|---|---|---|
| ALES Sayısal (SAY) | 0,75 | 0,25 |
| ALES Sözel (SÖZ) | 0,25 | 0,75 |
| ALES Eşit Ağırlık (EA) | 0,50 | 0,50 |
ALES puanı = 70 + 30 × [2(AP − X) − S] / [2(B − X) − S]
AP: adayın ağırlıklı puanı
X : ağırlıklı puanların ortalaması
S : ağırlıklı puanların standart sapması
B : ağırlıklı puanların en büyüğüBu formülden iki şey çıkar. En yüksek ağırlıklı puana sahip aday tam 100 alır, dolayısıyla ALES'te 100'ün üstünde puan olmaz. Ağırlıklı puanı ortalamanın yarım standart sapma üstünde olan aday ise tam 70 alır. Yani 70 puan ortalamayı göstermez, ortalamanın biraz üstündedir.
Araç hangi değerleri varsayıyor?
Formüldeki dört bilinmeyenden biri kesin olarak türetilebiliyor, üçünü tahmin etmek gerekiyor:
| Değer | Araçtaki karşılığı | Durum |
|---|---|---|
| X | 50 (standart puanların ortalaması 50 olduğu için ağırlıklı puanların ortalaması da 50'dir) | Türetildi |
| S | 10 × √(w₁² + w₂² + 2·w₁·w₂·0,6); SAY ve SÖZ için 9,22, EA için 8,94 | Tahmin (sayısal–sözel korelasyonu 0,6 varsayıldı) |
| B | Tam net yapan adayın ağırlıklı puanı | Tahmin |
| Test ortalaması ve SS | Sayısal 20 net (SS 10), Sözel 25 net (SS 9) | Tahmin |
ÖSYM bu değerleri açıklamadığı için hiçbir hesaplayıcı ALES puanını kesin olarak bulamaz. Hazırlık sitelerinde dolaşan "47,433 + 0,775 × sayısal net" gibi formüller geçmiş sonuçlara uydurulmuş regresyonlardır ve siteden siteye birkaç puan farklı sonuç verir. Ben araçta resmî formülü kullandım; hangi değerin tahmin olduğu da hesaplama adımlarında açıkça yazıyor.
Adım adım örnek ALES puanı hesabı
Örnek aday sayısal testte 30 doğru 10 yanlış, sözel testte 35 doğru 8 yanlış yapmış ve eşit ağırlık puanıyla başvuracak.
Netler
Sayısal 30 − 10/4 = 27,5
Sözel 35 − 8/4 = 33
Standart puanlar (tahmini istatistik)
SP sayısal = 50 + 10 × (27,5 − 20) / 10 = 57,50
SP sözel = 50 + 10 × (33 − 25) / 9 = 58,89
EA
AP = 0,5 × 57,50 + 0,5 × 58,89 = 58,19
B = 0,5 × 80 + 0,5 × 77,78 = 78,89
ALES EA = 70 + 30 × [2(58,19 − 50) − 8,94] / [2(78,89 − 50) − 8,94] ≈ 74,57
Aynı netlerle: ALES SAY ≈ 73,91 ALES SÖZ ≈ 74,97Bu aday tezli yüksek lisans (55) ve araştırma görevliliği (70) eşiklerini tahminen geçer, ama lisans diplomasıyla doktora için gereken 80'e ulaşamaz.
Puan eşikleri
2025-ALES Kılavuzu md. 1.6-1.7'ye göre genel eşikler şöyle:
| Amaç | En az ALES puanı (ilgili puan türünde) |
|---|---|
| Tezli yüksek lisans başvurusu | 55 |
| Tezsiz yüksek lisans | Senato daha düşük puan belirleyebilir ya da ALES istemeyebilir |
| Lisans diplomasıyla doktora | 80 |
| Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadroları | 70 |
| Sanatta yeterlik (yüksek lisansla / lisansla) | ALES Sözel 55 / 80 |
| Temel tıp bilimlerinde doktora (tıp dışı mezunlar) | ALES Sayısal 55 |
Üniversiteler bu eşiklerin üstünde puan isteyebilir. Lisansüstü seçimde ALES'in ağırlığı yüzde 50'den az olamaz; kalan kısım genellikle mezuniyet notu, yabancı dil ve mülakattan oluşur. Doktora veya uzmanlık mezunlarından ALES istenmez; senato 55 ile 75 arasında bir eşdeğer puan belirler.
Hangi puan türünü seçmeliyim?
Programın ilanında hangi puan türü yazıyorsa onu seç. Mühendislik ve fen programları genellikle SAY, sosyal bilimler ve dil programları SÖZ, işletme ve iktisat gibi programlar EA ister. Araç üç puan türünü birlikte hesaplar; seçtiğin tür en üstte görünür ve eşik durumun ona göre yazılır.
Bir sayısal net, SAY puanını SÖZ puanına göre üç kat fazla etkiler. Doktora için 80 eşiğini hedefliyorsan ve sayısal testte zorlanıyorsan, programın izin veriyorsa EA ya da SÖZ ile başvurmak işini kolaylaştırabilir.
Hedef puan için kaç net gerekir?
Araçta netleri değiştirerek eşiklere hangi netlerle ulaştığını görebilirsin. Tahmini istatistiklerle eşit ağırlık puanında yaklaşık değerler şöyle:
| Sayısal + sözel net | Tahmini ALES EA |
|---|---|
| 20 + 20 | yaklaşık 61 |
| 25 + 25 | yaklaşık 68 |
| 30 + 30 | yaklaşık 74 |
| 35 + 35 | yaklaşık 81 |
| 40 + 40 | yaklaşık 87 |
Bu tablo kesin değil; oturumun zorluğu değiştikçe aynı net birkaç puan farklı sonuç verir. Yine de eşiklere ne kadar uzak olduğunu anlamana yardım eder: tezli yüksek lisans için 55, araştırma görevliliği için 70, lisansla doktora için 80.
Hazırlıkta öncelik
ALES'te adaylar genellikle en çok sayısal testte zorlanır. SAY puanıyla başvuracaksan sayısal testin ağırlığı yüzde 75'tir ve burada kazandığın her net, sözeldeki bir netin üç katı etki eder. SÖZ ile başvuracaksan durum tersine döner. EA'da iki test eşit ağırlıktadır; hangi testte daha hızlı net artırabiliyorsan oraya yüklenmek mantıklı.
Süreyi de iyi yönetmen gerekir: 100 soru 150 dakikada çözülür, soru başına bir buçuk dakika düşer. Sayısal bir probleme takılıp kalırsan sözelde rahatça toplayabileceğin netleri kaçırabilirsin.
ALES puanı sonuçlarını nasıl okumalı?
Araç seçtiğin puan türünü en üstte, ardından eşik durumunu, sonra üç puan türünün tamamını ve netleri gösterir. "Hesaplama adımları" bölümünde formüldeki her değerin nereden geldiği yazar; tahmini değerler "Yaklaşık" etiketiyle işaretlidir.
ALES puanı hesabında sık yapılan hatalar
- Net hesabında yanlışları düşmemek. ALES'te de dört yanlış bir doğruyu götürür.
- 70'i ortalama puan sanmak. Formül gereği 70, ortalamanın yarım standart sapma üstüdür.
- Farklı oturumların puanlarını aynı netle eşleştirmek. Her oturumun ortalaması farklıdır; aynı net farklı oturumlarda farklı puan getirebilir.
- Süresi geçmiş sonucu kullanmak. Sonuç belgesi açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl geçerlidir.
Sık sorulan sorular
ALES puanı 100'ü geçebilir mi?
Hayır. En yüksek ağırlıklı puana sahip aday tam 100 alır; formül buna göre kurulmuştur.
Aynı yıl birden fazla ALES'e girersem hangisi geçerli?
Her oturumun sonucu ayrı bir belgedir. Başvurduğun kurum genellikle istediğin geçerli sonucu kullanmana izin verir; ilan metnini kontrol et.
Araç neden kesin puan vermiyor?
Çünkü X dışındaki değerler (S, B ve test istatistikleri) yalnızca ÖSYM'de bulunur ve yayımlanmaz. Araç resmî formülü uygular ve belirsizliği açıkça gösterir.
ALES'te net, puana doğrudan çevrilebilir mi?
Hayır. Aynı net, oturumun ortalamasına ve en yüksek ağırlıklı puana göre farklı puan getirir. Araç resmî formülü uygular ama ortalama, standart sapma ve en yüksek puan değerlerini tahmin etmek zorunda.
e-ALES ile kâğıt ALES arasında hesap farkı var mı?
Puanlama mantığı aynı: net, standart puan, ağırlıklı puan ve 100'lük dönüşüm. Oturuma özgü istatistikler değiştiği için aynı net farklı oturumlarda farklı puan getirebilir.
ALES puan hesabının kısa özeti
- Sayısal 50, sözel 50 soru; net = doğru − yanlış / 4.
- Ağırlıklar: SAY 0,75/0,25, SÖZ 0,25/0,75, EA 0,50/0,50.
- Puan = 70 + 30 × [2(AP − X) − S] / [2(B − X) − S]; en yüksek aday 100 alır.
- Eşikler: tezli yüksek lisans 55, araştırma görevliliği 70, lisansla doktora 80.
- Araçtaki puan tahmindir (test ortalamaları varsayımsal; gerçek değerleri biliyorsan Gelişmiş panelden girebilirsin). Sonuçlar 5 yıl geçerlidir.
Kaynak: ÖSYM 2025-ALES Kılavuzu (md. 1.5-1.7 ve 3.9).