Veri Birimi Dönüştürme

Bir değeri yazdığında araç onu bit, bayt, kB, MB, GB, TB, PB ile KiB, MiB, GiB, TiB ve PiB birimlerinin hepsinde birden gösterir. 1000 tabanlı (SI) ve 1024 tabanlı (IEC) birimler yan yana durduğu için "1 TB disk neden bilgisayarda 931 GB görünüyor?" ya da "100 megabit kaç megabayt?" sorularının cevabını tek bakışta görürsün.

Bit ve bayt

Bit, bilgisayarın en küçük bilgi birimidir: 0 ya da 1. Sekiz bit bir bayt eder. Dosya boyutları, bellek ve disk kapasitesi bayt ile ölçülür; internet ve ağ hızları ise bit ile. Kısaltmada küçük "b" biti, büyük "B" baytı gösterir: 100 Mb (megabit) = 12,5 MB (megabayt).

1000 mi, 1024 mü? SI ve IEC birimleri

Uluslararası birim sisteminde (SI) kilo 1000, mega 1.000.000 demektir. Disk ve bellek kartı üreticileri bu tanımı kullanır: 1 TB = 1.000.000.000.000 bayt. Bilgisayarlar ise ikili sistemle çalıştığı için 1024'lük katlar onlar için doğal. Karışıklığı gidermek için IEC 80000-13 standardı ikili birimlere ayrı adlar verdi: kibibayt (KiB, 1024 bayt), mebibayt (MiB), gibibayt (GiB), tebibayt (TiB).

1 kB  = 1.000 bayt          1 KiB = 1.024 bayt
1 MB  = 1.000² bayt         1 MiB = 1.024² bayt  (%4,86 büyük)
1 GB  = 1.000³ bayt         1 GiB = 1.024³ bayt  (%7,37 büyük)
1 TB  = 1.000⁴ bayt         1 TiB = 1.024⁴ bayt  (%9,95 büyük)

Windows 1024 tabanlı değeri hesaplar ama ekranda "GB" yazar. macOS ve çoğu Linux dağıtımı ise 1000 tabanlı gösterir. Aynı disk farklı sistemlerde bu yüzden farklı boyutta görünür.

Neden 1 TB disk 931 GB görünür?

1 TB = 1.000.000.000.000 bayt
1 GiB = 1.073.741.824 bayt
1.000.000.000.000 ÷ 1.073.741.824 = 931,32 GiB

Ortada bir kayıp yok; aynı miktar iki farklı birimle ifade ediliyor. Birim büyüdükçe fark da artar: GB düzeyinde yüzde 7, TB düzeyinde yaklaşık yüzde 9. Bunun üstüne dosya sistemi ve kurtarma bölümü de birkaç GB yer kaplar.

Sık aranan çevrimler

Aracın hesabıyla:

500 GB  = 465,66 GiB
1 TB    = 931,32 GiB
2 TB    = 1,82 TiB  (1.862,65 GiB)
64 GB   = 59,60 GiB
1 GiB   = 1,0737 GB
100 Mb  = 12,5 MB

Depolama ürünleri: etiket ve ekranda görünen

Windows sütunundaki değerler aslında GiB ve TiB; Windows bunları "GB" ve "TB" diye yazar. Biçimlendirmeden sonra dosya sistemi de bir miktar alan ayırdığı için boş alan bu tablodakinden biraz daha az görünür. Petabayt düzeyinde fark %12,59'a çıkar: 1 PB = 909,49 TiB.

Hız birimleri: bit'ten bayta

İndirme programları ve tarayıcılar hızı çoğunlukla MB/s ya da MiB/s olarak gösterir. 100 Mbps'lik bir hattın ekranda "12 MB/s" civarında görünmesi bu yüzden normal; protokol ek yükü ve sunucu tarafındaki sınırlar gerçek hızı biraz daha düşürür.

Dönüştürme formülü

Her birim önce bayta çevrilir, sonra hedef birimin bayt karşılığına bölünür:

bayt  = değer × birimin bayt karşılığı
bit   = bayt × 8
hedef = bayt ÷ hedef birimin bayt karşılığı

Örnek: 2 TB kaç GiB eder? 2 × 10¹² = 2.000.000.000.000 bayt; bunu 1024³'e bölünce 1.862,65 GiB çıkar.

Uygulamalı örnek: SSD'ye kaç dosya sığar?

Örneğin 512 GB'lık bir SSD'ye 4,7 GB'lık dosyalardan kaç tane sığacağını merak ediyorsun. İki değer de üretici etiketinden (1000 tabanlı) geldiği için doğrudan bölebilirsin: 512 ÷ 4,7 ≈ 108,9, yani 108 dosya. Aynı hesabı Windows'un gösterdiği değerlerle yaparsan 476,84 GiB ÷ 4,38 GiB yine yaklaşık 108,9 eder. İki değer aynı tabanda olduğu sürece sonuç değişmez. Hata, birini etiketten (GB) diğerini Windows ekranından (GiB) alıp böldüğünde ortaya çıkar. Pratikte dosya sistemi ve işletim sistemi de yer kapladığı için gerçek sayı biraz daha düşük olur.

İki sistem neden var?

Bilgisayar belleği adresleme yapısı gereği 2'nin kuvvetleriyle büyür; ilk yıllarda "kilo" ön eki bu yüzden 1024 anlamında kullanıldı. Disk üreticileri ise SI tanımına, yani 1000'e bağlı kaldı. Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) karışıklığı gidermek için 1998'de kibi, mebi, gibi gibi ikili ön ekleri tanımladı; bu tanımlar bugün IEC 80000-13 standardında yer alıyor. Standart netleşse de günlük kullanımda eski alışkanlık sürüyor: bellek modülleri hâlâ "16 GB" olarak satılıyor ve Windows 1024 tabanlı değerleri "GB" diye gösteriyor. Bir sayıyla karşılaştığında "bu değer hangi tabanda?" diye sormayı alışkanlık edinirsen yanılma payın azalır.

Nerede hangi birim kullanılır?

• İnternet ve ağ hızı: Mbps, Gbps (bit). Mbps'i MB/s'ye çevirmek için 8'e böl. Süre hesabı için indirme süresi aracını kullan.
• Disk, SSD, USB bellek: Üretici etiketinde GB/TB (1000 tabanlı).
• RAM: 16 GB RAM aslında 16 GiB'dir; bellekte ikili birim fiilen standart.
• İşletim sistemi: Windows 1024 tabanlı, macOS 1000 tabanlı gösterir.

Hangi durumda hangi birimi kullanmalı?

• Disk ya da bulut paketi satın alırken: Üretici ve satıcı etiketleri 1000 tabanlı; karşılaştırmayı etiketteki GB/TB üzerinden yap.
• Bir dosyanın diske sığıp sığmayacağına bakarken: İşletim sisteminin gösterdiği birimi kullan. Windows'ta hem dosya boyutu hem boş alan 1024 tabanlı gösterildiği için ikisini doğrudan kıyaslayabilirsin.
• Yedekleme ya da NAS planlarken: Toplam veriyi tek bir birime çevirip bütün hesabı aynı tabanda yap; karışık birimler %7-10'luk hatalara yol açar.
• İnternet paketini değerlendirirken: Paket hızı bit cinsinden verilir; dosya indirme süresini bulmak için 8'e böl ya da indirme süresi aracını kullan.
• Programlama ve teknik belgelerde: Belirsizliği önlemek için 1024 tabanlı değerlerde KiB, MiB, GiB yazmak en açık yol.

Veri birimi dönüştürmede sık yapılan hatalar

• Mbps'i MB/s sanmak ve indirme süresini 8 kat kısa beklemek.
• Disk kapasitesindeki farkı "eksik ürün" sanmak.
• kB (kilobayt) ile kb (kilobit) arasındaki büyük-küçük harf farkını gözden kaçırmak.
• RAID ve NAS kapasitelerini hesaplarken üretici TB'sini işletim sistemi TB'si sanmak; RAID kapasite aracı bunun için iki değeri birlikte gösterir.

Sıkça sorulan sorular

1 GB kaç MB'dir?

SI tanımında 1 GB = 1.000 MB'dir. İkili tanımda 1 GiB = 1.024 MiB'dir. Windows'ta görünen "GB" aslında GiB'dir.

1 TB kaç GB'dir?

1 TB = 1.000 GB'dir; Windows'ta yaklaşık 931 GB (GiB) görünür.

4 TB disk Windows'ta kaç TB görünür?

Yaklaşık 3,64 TB görünür. 4 TB = 4 × 10¹² bayttır; 1024⁴'e bölününce 3,638 TiB çıkar.

1 bayt kaç bittir?

1 bayt 8 bittir. İnternet hızını (bit) dosya boyutuna (bayt) çevirirken bu yüzden 8'e bölersin.

KiB ile KB arasındaki fark nedir?

KiB 1.024 bayt, kB 1.000 bayttır. Aradaki fark %2,4; birimler büyüdükçe fark da büyür.

Telefonum 128 GB ama neden daha az boş alan görüyorum?

128 GB yaklaşık 119,2 GiB eder; işletim sistemi ve önceden yüklü uygulamalar da yer kaplar. Telefonun gösterdiği toplam alan bu yüzden etiketteki değerden düşük çıkar.

İlgili araçlar

Tek bir birim çiftini çevirmek için birim çevirici aracının veri bölümünü, ikili sayılar için taban dönüşümü aracını kullanabilirsin.

Veri birimi aracını nasıl kullanırım?

Değeri yaz ve birimini seç. Sonuçta en sık sorulan karşılık (ör. 1 TB = 931,32 GiB), bayt ve bit değeri, 1000/1024 farkı ve tüm birimlerdeki değerleri içeren tablo görünür. Değerler 10 anlamlı basamağa yuvarlanır; çok büyük ya da çok küçük sayılar bilimsel gösterimle (1,25e-8 gibi) yazılır.