Trafik Sigortası Hesaplama

Zorunlu trafik sigortası nedir?

Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca motorlu araç sahiplerinin yaptırmak zorunda olduğu sigortadır. Aracınla karıştığın bir kazada karşı tarafa verdiğin maddi ve bedeni zararı, poliçedeki teminat limitleri ölçüsünde sigorta şirketi karşılar. Trafik sigortası kazada zarar gören üçüncü kişileri korur; senin aracının hasarını ödemez. Kendi aracının hasarı için isteğe bağlı kasko sigortası gerekir.

Poliçesiz araç trafiğe çıkarılamaz. Sigortasız araç kullanmak idari para cezasına yol açabilir. Üstelik kaza hâlinde poliçe olmadığı için doğan zararı doğrudan kendi cebinden ödemen gerekebilir. Bu yüzden poliçeyi süresi bitmeden yenilemek gerekir.

Neyi kapsar?

• Karşı tarafın araç ve eşya gibi maddi zararları.
• Karşı taraftaki kişilerin yaralanma ve ölüm gibi bedeni zararları.
• Teminat limitleri kadar ödeme; limitin üstündeki zarar sorumluya kalır.

Kapsam dışında kalanlara örnek olarak senin aracının hasarı ve sürücünün kendi bedeni zararı sayılabilir. Teminat limitleri her yıl yenilenir. Güncel limitleri poliçenden ve SEDDK duyurularından öğrenebilirsin.

Basamak sistemi nasıl işler?

Zorunlu trafik sigortasında hasar geçmişine göre 0'dan 8'e kadar dokuz basamak uygulanır. İlk poliçe 4. basamaktan başlar. Hasarsız geçen her yıl basamak yükselir ve prim düşer. Poliçe döneminde senin kusurunla tazminat ödenmesi gerekirse basamak düşer ve prim artar. Sistem, sürücüyü dikkatli araç kullanmaya özendirmek için kurulmuştur.

Aracın kullandığı katsayılar

4. basamak baz primdir, katsayısı 1,00 olur. 8. basamakta %50, 7. basamakta %40, 6. basamakta %20 ve 5. basamakta %5 indirim uygulanır. Aşağı doğru ise 3. basamakta %45, 2. basamakta %90, 1. basamakta %135 ve 0. basamakta %200 artırım vardır; en alttaki basamakta katsayı 3,00 olur. Bu oranlar aracın kullandığı tarife kurallarıdır; güncel kurallar için SEDDK düzenlemelerine ve poliçene bakman gerekir.

Basamak sonrası prim = baz prim x basamak katsayısı
Ödenecek prim = basamak sonrası prim x (1 - elektrikli indirimi) x (1 - engelli indirimi)
Örnek: baz prim 10.000 TL, 8. basamak: 10.000 x 0,50 = 5.000 TL
0. basamak: 10.000 x 3,00 = 30.000 TL

Örnekteki baz prim yalnızca formülü göstermek için seçilmiş varsayımsal bir sayıdır, güncel tarife değildir. Gerçek baz prim araç tipine, ile ve döneme göre değişir.

Baz primi nereden bulurum?

Trafik sigortasında sigorta şirketleri SEDDK'nın belirlediği azami tarifeyi aşamaz. Ancak bu tarife il, araç tipi ve döneme göre değişir ve düzenli olarak güncellenir. Bu yüzden bu yazıda bir tutar yer almıyor. Aracın girişindeki baz prim alanına poliçe teklifindeki ya da güncel tarifedeki 4. basamak primini yazman yeterli. Sigorta şirketleri azami tarifenin altında fiyat verebildiği için aynı araca farklı şirketlerden farklı teklifler gelebilir.

Elektrikli ve engelli aracı indirimleri

%100 elektrikli araçlarda ve engelli aracında tarifede ek indirim uygulanabilir. Araç bu iki indirimi çarpımsal olarak, yani birinin üstüne ötekini uygulayarak hesaplar. Bu indirim oranları tarife düzenlemelerine ve talimatlara bağlıdır ve zamanla değişebilir. Aracın sonuç notunda da yazdığı gibi, kesin oranları sigorta şirketinden ve SEDDK düzenlemelerinden teyit etmelisin. Engelli indirimi için belgelenmiş koşullar aranır ve şirket bu belgeleri isteyebilir.

Dokuz basamağın primi tek tabloda

Aynı varsayımsal 10.000 TL baz primle aracın her basamakta bulduğu sonuç şöyle. Tablo yalnız katsayıların etkisini gösterir; baz prim gerçek bir tarife değildir.

En üst ile en alt basamak arasında altı kat fark var. 4. basamaktan bir basamak aşağı inmek primi %45 artırırken bir basamak yukarı çıkmak yalnız %5 indirim getirir. Bu asimetri, ilk yıllarda yapılan tek bir kusurlu hasarın etkisinin uzun sürmesinin nedenidir.

İki indirim birlikte uygulanınca

Araç elektrikli ve engelli indirimlerini toplamaz, art arda çarpar. 8. basamaktaki aynı araç hem %100 elektrikli hem engelli aracıysa hesap 10.000 x 0,50 = 5.000 TL, ardından 5.000 x 0,90 = 4.500 TL ve 4.500 x 0,80 = 3.600 TL olur. Toplam indirim basamak sonrası primin %28'i kadardır; iki oranı toplasaydın çıkacak %30 ile karıştırma. Araç sonucu kuruşa yuvarlar.

Bu iki oran (%10 ve %20) aracın sonuç notunda da belirttiği gibi ikincil kaynaklardan alındı ve SEDDK talimat metniyle teyit edilmedi. Basamak katsayıları da SEDDK basamak sistemine göre birden fazla kaynakla karşılaştırılarak girildi. Poliçede farklı bir oran görürsen poliçedeki geçerlidir. Baz prim alanı 1 TL ile 10.000.000 TL arasında bir değer kabul eder.

Basamağa göre iki sürücünün primi

Aynı ilde aynı araç tipini kullanan iki sürücüyü düşün. Biri yıllardır hasarsız olduğu için üst basamakta, öteki son iki yılda kusurlu kaza yaptığı için alt basamakta. Baz primleri aynı olsa da basamak katsayıları farklı olduğundan ödedikleri prim arasında ciddi bir fark çıkar. Üst basamaktaki sürücü indirim alırken alt basamaktaki artırım öder. Tarifede zamanla en çok kazandıran şey hasarsız kalmaktır. Bu yüzden basamağını ve poliçe yenileme tarihini takip etmen yerinde olur.

Trafik sigortasında sık yapılan hatalar

• Poliçeyi süresinde yenilemeyip sigortasız kalmak.
• Baz prim yerine kasko ya da başka bir prim girmek. Alan 4. basamak baz primini bekler.
• Trafik sigortasını kaskonun yerini tutan bir güvence sanmak.
• Basamağını bilmemek. Basamak bilgini SBM kayıtlarından ya da sigorta şirketinden öğrenebilirsin.
• Yalnızca en düşük fiyata bakıp şirketin hasar ödeme hizmetini göz ardı etmek.

Sık sorulan sorular

Trafik sigortası fiyatları neden herkes için farklı?

Primi araç tipi, il, hasar geçmişi ve basamak belirler. Şirketler de azami tarife içinde kendi fiyatlarını belirleyebilir.

Basamağım nasıl değişir?

Hasarsız geçen yılda basamak genellikle yükselir; poliçe döneminde senin kusurunla tazminat ödenirse basamak düşer. Kesin kurallar tarife talimatında yazar.

Aracımı satarsam basamağım ne olur?

Basamak araca değil, sigortalıya bağlıdır. Yeni bir araç aldığında basamak bilgin SBM kaydı üzerinden sorgulanabilir; ayrıntı için sigorta şirketine başvur.

Trafik sigortası kendi aracımın hasarını öder mi?

Hayır. Trafik sigortası yalnızca karşı tarafın zararını karşılar. Kendi aracın için kasko gerekir.

Hasar ve tazminat süreci

Kazada kusurun yoksa karşı tarafın trafik sigortası, kusurun varsa senin poliçen karşı tarafın zararını karşılar. Kusur oranı kaza tespit tutanağı, hasar fotoğrafları ve gerekirse bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Karşı tarafın poliçe bilgilerini ve plakasını kazanın hemen ardından not edersen süreç hızlanır.

Bedeni zararlarda tazminat tedavi giderleri, geçici ve kalıcı iş göremezlik, destekten yoksun kalma gibi kalemleri içerebilir. Bunların hesabı mevzuattaki ilkelere ve poliçe limitlerine bağlıdır. Anlaşmazlık çıkarsa sigorta tahkim ve mahkeme yolları açıktır; bu konuda hukuki destek almak yerinde olur.

Poliçenin geçerli olup olmadığını kaza olmadan önce kontrol etmek de gerekir. Poliçe bilgilerini SBM üzerinden sorgulayabilirsin. Tazminat ödendikten sonra sigorta şirketi belirli koşullarda sana rücu edebilir; alkollü araç kullanımı bu hallere bir örnektir. Bu ayrıntılar genel şartlarda yazar.

Poliçe nasıl yaptırılır ve sorgulanır?

Zorunlu trafik sigortasını sigorta şirketlerinden, acentelerden ya da çevrimiçi kanallardan yaptırabilirsin. Poliçe süresi genellikle bir yıldır, bu yüzden bitiş tarihini takip etmen gerekir. Poliçe bilgilerini ve hasarsızlık basamağını SBM sorgulama hizmetlerinden ya da sigorta şirketinden öğrenebilirsin.

Teklif alırken aynı araç bilgileriyle birkaç şirkete bak ve basamağının doğru yansıtıldığından emin ol. Yanlış basamakla verilen teklif, gereğinden yüksek ödemene yol açabilir. Basamağın hatalı görünüyorsa şirketten ya da SBM'den düzeltme isteyebilirsin.

Trafik sigortası aracını nasıl kullanırım?

Önce güncel baz primi, yani 4. basamak primini sigorta teklifinden ya da tarife kaynaklarından gir. Sonra hasarsızlık basamağını seç; elektrikli ya da engelli aracı indirimi varsa ilgili seçenekleri işaretle. Araç basamak katsayısını, basamak sonrası primi ve ödenecek primi gösterir. Böylece farklı basamaklarda primin nasıl değiştiğini görebilirsin. Sonuç bir tahmindir; kesin prim poliçede belirlenir.

Basamak sistemini bilmenin uzun vadeli faydası

Trafik sigortası yasal bir yükümlülüktür ve kazada karşı tarafa verdiğin zarara karşı seni korur. Basamak sisteminin nasıl çalıştığını bilirsen uzun vadede hasarsız kalmanın primine nasıl yansıdığını da görürsün. Güncel prim ve limitler için her zaman SEDDK, SBM ve sigorta şirketinin resmî kaynaklarına başvur.

Kaynaklar

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, m.91 ve devamı (zorunlu mali sorumluluk sigortası) (mevzuat.gov.tr).
• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ve tarife uygulama esasları; Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (seddk.gov.tr).
• Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi, poliçe ve hasarsızlık basamağı sorgulama (sbm.org.tr).