Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; mali ya da hukuki danışmanlık değildir. Araç, bağlanacak emekli aylığını 5510 sayılı Kanun'un 29. maddesindeki mantıkla tahmin eder. Kesin tutarı yalnızca SGK'nın tahsis (aylık bağlama) işlemi belirler; sonucu emeklilik başvurusundan önce SGK ile teyit et.
- Emekli aylığı iki büyük bileşenden doğar: güncellenmiş ortalama aylık kazanç (ANK) ve aylık bağlama oranı (ABO). Aylık = ANK × ABO.
- ABO, prim gün sayısına ve sigortalılığın başladığı döneme bağlıdır: 2008 sonrası her 360 gün için %2 (tavan %90).
- Sigortalılığı 2008'den önce başlayanlarda aylık, dönemlere bölünerek (karma) hesaplanır; bu araç tek dönem formülüyle tahmin verir.
- Bağlanan aylık, ortalama kazancın %35'inden (bakmakla yükümlü eş/çocuk varsa %40'ından) az olamaz. Emekli aylığından gelir ve damga vergisi kesilmez.
Emekli aylığı nasıl oluşur?
Türkiye'de yaşlılık (emekli) aylığının temel mantığı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 29. maddesinde yazılıdır. İster SSK (4/a), ister Bağ-Kur (4/b), ister Emekli Sandığı (4/c) kapsamında olun, 1 Ekim 2008'den sonra sigortalı olanlar için formül aynıdır:
Aylık = Güncellenmiş ortalama aylık kazanç (ANK) × Aylık bağlama oranı (ABO)Bu iki çarpanın her biri ayrı bir hesabın sonucudur. Ortalama aylık kazanç, çalıştığınız her yıl ödenen primlerin bugüne taşınmış ortalamasıdır; aylık bağlama oranı ise kaç gün prim ödediğinize bağlı bir yüzdedir. Araç, ortalama kazancı sizden alır ve oranı prim gününüzden hesaplayarak tahminî aylığı verir.
Güncellenmiş ortalama aylık kazanç (ANK) nedir?
Emekli aylığının en belirleyici parçası ortalama aylık kazançtır. SGK bunu şöyle bulur: çalışma hayatınız boyunca her yıl bildirilen prime esas kazançlarınızı tek tek ele alır, her birini ait olduğu yıldan emeklilik talep yılına kadar güncelleme katsayısı ile bugüne taşır, hepsini toplar ve toplam prim gün sayısına bölüp 30 ile çarpar.
Güncelleme katsayısı, geçmiş yılların kazancını enflasyon karşısında eritmemek için kullanılır. 5510 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre her yılın katsayısı şöyle bulunur:
Güncelleme katsayısı = 1 + (yıllık TÜFE değişiminin tamamı) + (GSYİH gelişme hızının %30'u)Örneğin bir yılda TÜFE %50, büyüme %4 olduysa o yılın katsayısı yaklaşık 1 + 0,50 + 0,012 = 1,512 olur; o yıla ait kazancınız bugüne taşınırken 1,512 ile çarpılır. Her yılın kendi katsayısı farklıdır ve bu katsayılar her yıl açıklanır. Bu yüzden ortalama kazancınızı kuruşu kuruşuna kendiniz hesaplamanız neredeyse imkânsızdır; araçta bu değeri doğrudan girersiniz. İyi bir yaklaşık değer için son yılların prime esas kazanç (prim matrahı) ortalamanızı kullanabilirsiniz.
Aylık bağlama oranı (ABO) nasıl bulunur?
Aylık bağlama oranı, ortalama kazancınızın yüzde kaçının aylık olarak bağlanacağını gösterir. Oran, prim gün sayısına ve sigortalılığınızın başladığı döneme göre değişir. Türkiye'de üç dönem vardır:
1 Ekim 2008 ve sonrası (5510 m.29)
Bu dönemde formül sadedir: toplam prim gününüzün her 360 günü için %2 oran verilir.
ABO = (toplam prim günü ÷ 360) × %2 (en çok %90)Örneğin 7.200 gün (20 yıl) primi olan biri için ABO = (7.200 ÷ 360) × 2 = %40 olur. 9.000 günde %50, 10.800 günde %60'a ulaşır. Oran %90'ı geçemez; yani 16.200 günden (45 yıl) sonra oran artmaz. Bu kural 4/a, 4/b ve 4/c için aynıdır.
1 Ocak 2000 – 30 Eylül 2008 arası (4447 ile değişik 506 m.61)
Bu dönemde oran kademelidir ve ilk yıllar daha cömerttir:
| Prim günü dilimi | Her 360 gün için oran |
|---|---|
| İlk 3.600 gün | %3,5 |
| Sonraki 5.400 gün | %2 |
| Kalan günler | %1,5 |
Örneğin 9.000 günün ilk 3.600'ü %3,5'ten 35 puan, sonraki 5.400'ü %2'den 30 puan verir; toplam ABO %65 olur. Bu dönemde de tavan %90'dır.
31 Aralık 1999 ve öncesi (gösterge sistemi)
En eski sigortalılar için geçiş hükümleri uygulanır. Kaba mantık şöyledir: 5.000 gün için %60 taban oran verilir, fazla her tam 240 günde oran 1 puan artar, eksik her 240 günde 1 puan azalır. Bu dönemin gerçek hesabı eski gösterge ve üst gösterge tablolarına dayandığı için araçtaki sonuç yalnızca kaba bir yaklaşımdır.
Sigortalılığı 2008'den önce başlayanlar için karma aylık
Burada dürüst olmak gerekir: eğer sigortalılığınız 1 Ekim 2008'den önce başladıysa, gerçek aylığınız tek bir formülle değil, karma (dönemli) hesapla bulunur. SGK her dönem için ayrı bir kısmi aylık hesaplar, sonra her dönemin prim gün payı kadarını alıp toplar. Yani 1995'te sigortalı olup 2027'de emekli olan birinin aylığında hem 2000 öncesi, hem 2000–2008, hem de 2008 sonrası dönemin payı vardır.
Bu araç, prim günlerinizin dönemlere tam olarak nasıl dağıldığını bilemez. Bu yüzden sigortalılık başlangıç yılınızın ait olduğu tek dönemin formülünü tüm prim gününüze uygular ve bir tahmin üretir. Gerçek aylığınız, dönem paylarına göre bu tahminden yukarı ya da aşağı sapabilir. Kesin tutar için SGK'nın tahsis hesabı esastır.
Alt sınır aylığı: aylık ne kadarın altına inemez?
5510 sayılı Kanun'un 29. maddesinin son fıkrası bir güvence getirir: hesaplanan aylık, hesaba esas ortalama kazancın belli bir yüzdesinin altına inemez.
- Bakmakla yükümlü eşi veya çocuğu olmayanlarda: ortalama kazancın %35'i,
- Bakmakla yükümlü eşi veya çocuğu olanlarda: ortalama kazancın %40'ı.
Örneğin ortalama kazancı 20.000 TL ve ABO'su yalnızca %20 olan biri için hesaplanan aylık 4.000 TL çıkar; ancak alt sınır (%35) 7.000 TL olduğu için bağlanacak aylık 7.000 TL'ye yükseltilir. Araç her iki tutarı da gösterir ve hangisinin geçerli olduğunu belirtir.
Buna ek olarak hükümetin her yıl belirlediği bir en düşük emekli aylığı vardır. Bu, siyasi bir tabandır ve her yıl değiştiği için araçta sabit bir rakam olarak tutulmaz. Hesaplanan aylık bu tabanın altında kalırsa SGK farkı tamamlayarak en düşük aylığı öder.
Örnek hesap
Diyelim ki 4/a (SSK) kapsamında, ilk kez 2010'da sigortalı oldunuz, toplam 7.200 gününüz var, güncellenmiş ortalama aylık kazancınız 30.000 TL ve bakmakla yükümlü eşiniz yok:
- Dönem: 2008 sonrası (5510 m.29)
- ABO: (7.200 ÷ 360) × %2 = %40
- Hesaplanan aylık: 30.000 × %40 = 12.000 TL
- Alt sınır aylığı: 30.000 × %35 = 10.500 TL
- Bağlanacak tahminî aylık: 12.000 TL (alt sınırın üstünde)
Aynı kişinin prim günü 10.800'e çıksaydı ABO %60 olur, aylık 18.000 TL'ye yükselirdi. Görüldüğü gibi emekli aylığını yükseltmenin iki yolu vardır: daha çok prim günü (daha yüksek ABO) ve daha yüksek prime esas kazanç (daha yüksek ortalama).
Emekli aylığından vergi kesilir mi?
Hayır. Çalışırken maaşınızdan kesilen gelir vergisi ve damga vergisi, emekli aylığından kesilmez; aylık size net olarak ödenir. Bu yönüyle emekli aylığı, aynı brüt tutardaki bir maaştan farklı davranır. Araç da bu nedenle vergi satırı göstermez; bulduğu tutar, elinize geçecek aylığa yakındır.
Aylığı neler yükseltir?
- Prim gün sayısı: Her 360 gün (2008 sonrası) oranı %2 artırır. Erken emeklilik yerine birkaç yıl daha prim ödemek oranı belirgin yükseltebilir.
- Prime esas kazanç: Primin asgari ücretten değil, gerçek ücretten yatırılması ortalama kazancı ve dolayısıyla aylığı yükseltir.
- Emeklilik zamanlaması: Güncelleme katsayıları ve zam dönemleri nedeniyle emekli olunan yıl ve ay, ortalama kazancı değiştirir.
Sıkça sorulan sorular
Emekli aylığımı buradan kesin öğrenebilir miyim?
Hayır. Araç tahmin verir. Kesin tutar, tüm kazanç geçmişinizin güncelleme katsayılarıyla hesaplanmasını gerektirir ve bunu yalnızca SGK yapar. Araç, mantığı ve büyüklük sırasını anlamanız için tasarlandı.
Ortalama aylık kazancımı (ANK) nereden bulurum?
e-Devlet'teki hizmet dökümünüzden yıllık kazançlarınızı görebilirsiniz, ama güncelleme katsayılarıyla bugüne taşıma işini SGK yapar. Yaklaşık bir değer için son yılların prim matrahı ortalamanızı girebilirsiniz.
SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı farklı mı hesaplanıyor?
2008 sonrası sigortalılar için aylık bağlama oranı üç statüde de aynıdır (her 360 gün %2). Fark, ortalama kazancın hesabında ve 2008 öncesi dönemlerin kurallarındadır. Memurların (4/c) 2008 öncesi aylığı 5434 sayılı Kanun'un gösterge sistemine dayanır ve bu araçtaki tahminden ayrışabilir.
Prim günüm çok yüksek, oran neden artmıyor?
Çünkü aylık bağlama oranının üst sınırı %90'dır. Bu tavana ulaştıktan sonra fazladan prim günü oranı artırmaz; yalnız ortalama kazancı etkileyebilir.
2008'den önce sigortalıyım, sonuç neden yaklaşık?
Çünkü aylığınız dönem paylarına bölünerek (karma) hesaplanır ve prim günlerinizin dönemlere dağılımı kişiye özeldir. Araç tek dönem formülü uyguladığı için gerçek aylıktan sapabilir.
Kaynaklar: 5510 sayılı Kanun m.29 ve m.3 (aylık bağlama oranı, ortalama aylık kazanç, güncelleme katsayısı, alt sınır aylığı; mevzuat.gov.tr); 4447 sayılı Kanun'la değişik 506 sayılı Kanun m.61 (2000–2008 dönemi oranları); 506 sayılı Kanun'un eski 61. maddesi (2000 öncesi geçiş); Sosyal Güvenlik Kurumu tahsis uygulama tebliğleri.