e-Fatura ve e-Arşiv XML Görüntüleme

e-Fatura görüntüleme aracı, e-Fatura ve e-Arşiv faturalarının XML dosyasını okunur bir fatura görünümünde açar. Dosyayı seçtiğinde satıcı ve alıcı bilgileri, fatura numarası, tarih, senaryo, fatura tipi, ETTN, mal ve hizmet kalemleri, KDV, varsa tevkifat ve diğer vergiler, iskontolar, toplamlar ve notlar tek sayfada görünür. Faturayı yazdırabilir, PDF olarak kaydedebilir ya da kalemleri Excel'de açılan bir CSV dosyası olarak indirebilirsin. Hesapo'nun Gelir İdaresi Başkanlığı ya da bir entegratör ile bağlantısı yoktur; görünüm, faturanın içinde yazanların okunur bir çalışma kopyasıdır.

Fatura XML'i nedir, neden elinde?

e-Fatura ve e-Arşiv faturaları aslında birer XML dosyasıdır. Kâğıda basılmış hâliyle gördüğün fatura, bu XML'in bir şablonla görüntülenmiş biçimidir. Muhasebe programları ve entegratör portalları faturayı indirmen için çoğu zaman hem PDF hem de XML seçeneği sunar. Bazen ise elinde yalnız XML olur: bir tedarikçi faturayı e-postayla XML olarak göndermiştir, muhasebecin bir dönemin faturalarını ZIP içinde iletmiştir ya da arşivden eski bir faturayı çıkarman gerekmiştir.

XML dosyasını tarayıcıda ya da not defterinde açınca yüzlerce satır etiket görürsün. Tutarı bulmak mümkündür ama hangi rakamın KDV, hangisinin ödenecek tutar olduğunu çıkarmak zahmetlidir. Araç bu etiketleri okur ve faturayı alışık olduğun düzende gösterir.

e-Fatura görüntüleyici nasıl kullanılır?

1. Fatura XML dosyasını sayfadaki alana sürükle ya da "XML dosyası seç" ile seç. Birden fazla fatura içeren bir ZIP dosyası da seçebilirsin.
2. Fatura açılır; üstte fatura numarası, tarih, satıcı, alıcı, ödenecek tutar ve ETTN özetlenir.
3. Ekran görüntüsü alacak ya da faturayı biriyle paylaşacaksan "VKN / TCKN ve hesap numaralarını gizle" anahtarını aç. Numaraların ortası yıldızla gizlenir.
4. "Yazdır / PDF" düğmesiyle faturayı yazdır ya da yazdırma penceresinde "PDF olarak kaydet"i seçerek PDF'e çevir.
5. Kalemleri tabloya almak için "Kalemleri CSV olarak indir" düğmesini kullan.
6. Dosyada birden fazla fatura varsa üstteki listeden göstermek istediğini seç.

Fatura görünümünde neler var?

Görünüm, Türkiye'de alışılmış e-fatura çıktısının düzenini izler:

• Satıcı: unvan ya da ad soyad, adres, vergi dairesi, VKN ya da TCKN, varsa MERSİS ve ticaret sicil numarası, telefon ve e-posta.
• Belge türü ve ETTN: faturanın e-Fatura mı e-Arşiv mi olduğu ve her faturaya özgü Evrensel Tekil Tanımlama Numarası.
• Alıcı: aynı bilgiler alıcı için. İhracat faturalarında asıl yabancı alıcı ayrıca gösterilir.
• Fatura bilgileri: senaryo, fatura tipi, fatura numarası, düzenleme tarihi ve saati, varsa sipariş ve irsaliye bilgisi, iade faturasında iade edilen faturanın numarası, dövizli faturada kur.
• Kalemler: her satırda mal ya da hizmetin adı, açıklaması, kodu, miktarı ve birimi, birim fiyatı, iskontosu, KDV oranı ve tutarı, diğer vergiler ve satır tutarı.
• Toplamlar: mal ve hizmet toplamı, toplam iskonto, hesaplanan KDV ve diğer vergiler, tevkifat, vergiler hariç ve dahil tutar, ödenecek tutar.
• Notlar ve ödeme: faturaya yazılmış notlar ("Yalnız ... TL" gibi), ödeme şekli, son ödeme tarihi ve hesap bilgisi, varsa istisna gerekçesi.

Birimler kod listesindeki Türkçe karşılıklarıyla yazılır. XML'de "C62" görünen birim "adet", "KGM" "kg", "HUR" "saat" olarak gösterilir. Vergi türleri de kodla değil adıyla yazar: "0015" yerine "KDV", "0071" yerine "ÖTV (I sayılı liste)".

Senaryo ve fatura tipi ne anlatır?

Senaryo, faturanın hangi süreçle gönderildiğini söyler. Temel faturada alıcının sistem üzerinden bir yanıt vermesi beklenmez. Ticari faturada alıcı faturayı sistem üzerinden kabul ya da reddedebilir. e-Arşiv faturası, e-Fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılara, örneğin bireysel müşterilere kesilen faturadır. İhracat, yolcu beraber eşya, kamu, enerji gibi senaryolar özel süreçler içindir.

Fatura tipi ise faturanın amacını anlatır: satış, iade, tevkifat, istisna, özel matrah, ihraç kayıtlı ve diğerleri. Aynı satıcıdan gelen iki fatura farklı tiplerde olabilir; örneğin bir hizmet faturası tevkifatlı, bir mal faturası düz satış olabilir.

Tevkifat ve iskonto satırları nasıl okunur?

Tevkifat, KDV'nin bir kısmının satıcı yerine alıcı tarafından beyan edilip ödenmesidir. Tevkifatlı faturada KDV tam hesaplanır, ardından bir kısmı "tevkif edilir". Örneğin işgücü temin hizmetinde KDV'nin onda dokuzu alıcı tarafından beyan edilir; satıcıya ödenecek KDV yalnız kalan onda birdir. Araç tevkifatı hem ilgili kalemin altında hem toplamlarda gösterir; tevkifat kodunun adını (606 "İşgücü temin hizmetleri" gibi), oranını ve tevkif edilen tutarı yazar. Oranlar ve tutarlar faturanın kendisinden okunur, araç yeniden hesaplamaz.

Tevkifatın kendi hesabını görmek istersen KDV tevkifatı aracını, KDV'nin dahil ve hariç hesabı için KDV hesaplama aracını kullanabilirsin.

İskonto, kalem tutarından düşülen indirimdir. Kalemde iskonto varsa tabloda ayrı bir sütun açılır; iskontonun tutarı ve faturada belirtilmişse oranı gösterilir. Satır tutarı iskonto düşüldükten sonraki tutardır. Faturanın geneline uygulanmış bir iskonto varsa toplamlarda "Toplam iskonto" olarak görünür.

Tevkifatlı bir faturanın görünümü örneği

Aracın okuyucusunu sınamak için kullandığım deneme faturalarından birini açtım. Unvanlar ve numaralar uydurmadır. Fatura bir hizmet faturası: 20 saatlik danışmanlık, saat başı 100 TL, %10 kampanya iskontosu, %20 KDV ve işgücü temini tevkifatı. XML'deki etiketler görünüme şöyle yansıdı:

Satır aritmetiği tutarlı: 20 × 100 = 2.000 TL'den 200 TL iskonto düşünce 1.800 TL kalıyor. Asıl dikkat edilecek yer alt kısım. Vergiler dahil tutar 2.160 TL, ödenecek tutar ise 1.836 TL. Aradaki 324 TL, 360 TL KDV'nin onda dokuzu; bu tutarı alıcı beyan eder, satıcıya yalnız 36 TL KDV ödenir. Bankadan çıkan ödemeyi 2.160 TL ile eşleştirmeye çalışırsan tutmaz.

Kalemleri CSV'ye aldığımda satırın "Tevkifat" sütunu boş geldi. Sebebi şu: bu faturada tevkifat kalemin içinde değil, fatura toplamında yazılı. Araç XML'de nerede yazıyorsa orada gösterdiği için tevkifatı bu faturada yalnız toplamlar bölümünde görürsün. CSV'yi muhasebe tablosuna aktaracaksan tevkifatı toplamlardan ayrıca not et.

XML'de bir imza bloğu bulunduğu için araç faturayı "imzalı" olarak işaretledi, imzayı doğrulamadı. "VKN / TCKN ve hesap numaralarını gizle" anahtarını açınca numaralar şöyle yazıldı: VKN 12****90, TCKN 12***01, hesap numarası TR********************01. İlk ve son iki hane görünür kalıyor; ekran görüntüsünde unvan ve adres gizlenmediği için onları ayrıca kontrol et.

Gömülü şablon neden çalıştırılmıyor?

Pek çok e-fatura XML'inin içinde, gönderenin hazırladığı bir görüntüleme şablonu (XSLT) gömülü olarak durur. Entegratör portalları faturayı bu şablonla gösterir; logoyu, renkleri ve yerleşimi gönderen belirler. Araç bu şablonu bulur ama çalıştırmaz. Bunun iki nedeni var.

Birincisi güvenlik: şablon, dosyayı gönderen tarafından hazırlanmış bir programdır ve bir görüntüleyicinin başkasının yazdığı programı çalıştırmaması en doğrusudur. İkincisi tutarlılık: her gönderenin şablonu farklıdır, bazıları eksik ya da hatalı bilgi gösterebilir. Araç bunun yerine bütün faturaları aynı, sade şablonla gösterir. Bu yüzden görünümde gönderenin logosunu ya da özel tasarımını görmezsin; bilgilerin hepsi ise yerindedir. Fatura bir şablon içeriyorsa araç bunu ayrıca belirtir.

Zarflı ve imzalı dosyalar

e-Fatura sisteminde faturalar bir "zarf" içinde taşınır. Zarf, gönderen ve alıcının sistem adreslerini ve bir ya da birden fazla faturayı içerir. Elindeki dosya zarflı ise araç zarfın içindeki faturaları bulur ve hepsini listeler. Ayrıca faturalar mali mühür ya da e-imza ile imzalanır. Araç imzalı faturaları sorunsuz açar ama imzayı doğrulamaz; görünüm bilgi amaçlıdır.

Elindeki XML bir fatura değil de uygulama yanıtı (kabul ya da red), e-İrsaliye ya da sistem yanıtıysa araç bunu söyler ve faturaymış gibi göstermeye çalışmaz.

CSV dosyası ne işe yarar?

CSV çıktısı her kalemi bir satıra yazar: sıra, mal ya da hizmet, açıklama, miktar, birim, birim fiyat, iskonto, KDV oranı ve tutarı, diğer vergiler, tevkifat, tutar ve para birimi. Dosya Excel'in Türkçe ayarlarına uygun biçimde hazırlanır; sütunlar noktalı virgülle ayrılır, Türkçe karakterler doğru görünür. Bir dönemin alış faturalarını karşılaştırmak, kalemleri stok listesiyle eşleştirmek ya da bir tedarikçinin fiyatlarını izlemek için kullanışlıdır.

Fatura kontrolünde nelere bakılır?

Bir faturayı muhasebeye işlemeden ya da ödemeden önce görünümde birkaç şeye bakmak sonradan çıkacak sorunları önler:

• Alıcı bilgilerinde unvanın, vergi dairesinin ve VKN'nin doğru yazıldığını kontrol et. Yanlış alıcıya kesilmiş bir fatura indirim konusu yapılamayabilir.
• Fatura tarihinin ve senaryonun beklediğin gibi olduğuna bak. Ticari faturaya itiraz etmen gerekiyorsa bunu sistem üzerinden yapman gerekir.
• Kalemlerde miktar, birim ve birim fiyatı siparişinle ya da irsaliyeyle karşılaştır.
• KDV oranının mal ya da hizmete uygun olup olmadığına, tevkifat gereken bir hizmette tevkifatın uygulanıp uygulanmadığına bak.
• Ödenecek tutarı banka ödemesi ya da kasa kaydıyla eşleştir.

Fatura görünümünde dikkat edilecek noktalar

Görünüm, XML'de ne yazıyorsa onu gösterir. Faturada bir hata varsa (yanlış oran, eksik adres, tutarsız toplam) görünümde de o hata vardır; araç düzeltmez ve yeniden hesaplamaz. Resmî bir işlemde, örneğin vergi incelemesinde ya da bir uyuşmazlıkta faturanın aslı XML dosyasıdır ve geçerliliği sistem kayıtlarıyla belirlenir. Buradaki görünümü ve PDF'i okumak, kontrol etmek ve arşivlemek için kullan.

Dosyalarının nasıl işlendiğini Gizlilik Politikası sayfasında anlattık.

Sıkça sorulan sorular

e-Fatura XML dosyası nasıl açılır?

Dosyayı bu sayfadaki alana bırak. Fatura, satıcı, alıcı, kalemler ve toplamlarla okunur bir görünümde açılır; yazdırabilir ya da PDF olarak kaydedebilirsin.

e-Arşiv faturası da açılır mı?

Evet. e-Arşiv faturaları da aynı UBL-TR yapısındadır. Görünümün üstünde belge türü "e-ARŞİV FATURA" olarak yazar.

ZIP içindeki faturaları açabilir miyim?

Evet. ZIP dosyasındaki XML'ler okunur ve içlerindeki faturalar listelenir; göstermek istediğini seçersin. Bir ZIP'te en fazla 50 XML dosyası okunur.

Fatura görünümü neden gönderenin PDF'inden farklı?

Gönderenin şablonu güvenlik ve tutarlılık için çalıştırılmaz. Bilgiler aynıdır, yalnız yerleşim ve tasarım farklıdır.

Faturanın gerçek olup olmadığını bu araçla anlayabilir miyim?

Hayır. Araç imzayı doğrulamaz ve sisteme bağlanmaz. Bir faturanın sistemde kayıtlı olup olmadığını öğrenmek için resmî sorgulama yollarını kullanman gerekir.

Kimlik numaralarını gizlemek neyi değiştirir?

VKN, TCKN ve hesap numarasının yalnız ilk ve son iki hanesi görünür. Gizleme hem ekrandaki görünüme hem yazdırma çıktısına uygulanır; dosyanın kendisi değişmez.

İlgili araçlar

KDV'yi dahil ya da hariç hesaplamak için KDV hesaplama, tevkifat tutarını bulmak için KDV tevkifatı, serbest meslek makbuzunun brüt ve net tutarı için serbest meslek makbuzu aracını kullanabilirsin. Adım adım rehber için e-Fatura XML nasıl görüntülenir? yazısına, bütün muhasebe araçları için muhasebe hesaplamaları sayfasına bak.

Kaynaklar

• GİB, 509 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (e-Fatura, e-Arşiv Fatura ve diğer elektronik belgeler).
• GİB, e-Fatura Uygulaması UBL-TR paketi ve kod listeleri (birim, vergi türü, senaryo ve fatura tipi kodları).
• GİB, Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği, I/C-2.1.3 (kısmi tevkifat uygulaması).