- Kerahat vakitleri, namaz kılmanın mekruh olduğu üç kısa dilimdir: güneş doğarken, tam tepedeyken ve batarken.
- Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre mutedil bölgelerde sabah kerahati doğuştan sonra 40-50 dakika, öğle kerahati öğle vaktinden yaklaşık 10 dakika önce, akşam kerahati batıştan önceki 40-50 dakikadır.
- Kaza namazı kılıyorsan güneşin doğuşundan sonraki ve batışından önceki yaklaşık 45 dakikayı boş bırak; süreler her gün ve her şehirde değişir.
- Bu vakitlerde kaza ve vitir namazı kılınmaz; batıştan önceki kerahatte yalnız o günün ikindi farzı kılınabilir.
- Sabah namazından sonra ve ikindiyi kıldıktan sonra ayrıca nafile kılmak mekruhtur; kaza bu iki aralıkta kılınabilir.
Kerahat vakitleri, namaz kılmanın mekruh olduğu üç kısa zaman dilimidir: güneş doğarken, güneş tam tepedeyken ve güneş batarken. Bu saatler her gün ve her şehirde değişir. Aşağıdaki araçta iline göre namaz vakitlerini ve kerahat aralıklarını görürsün.
Üç kerahat vakti ve dayandığı hadis
Din İşleri Yüksek Kurulu'nun "Mekruh vakitler hangileridir?" fetvası Ukbe b. Âmir'in rivayetini aktarır: Hz. Peygamber güneşin doğmasından bir veya iki mızrak boyu yükselmesine kadar, güneş gökyüzünde tam dik durumdan batıya yönelinceye kadar ve güneşin sararmasından batmasına kadar namaz kılmayı ve ölüleri defnetmeyi yasaklamıştır (Müslim, Salâtü'l-müsâfirîn, 293). Fetvaya göre mutedil bölgelerde süreler yaklaşık şöyle:
| Vakit | Başlangıç | Bitiş |
|---|---|---|
| Sabah kerahati | Güneşin doğuşu | 40-50 dakika sonra |
| Öğle kerahati | Öğle vaktine yaklaşık 10 dakika kala | Öğle vakti |
| Akşam kerahati | Güneş batmadan 40-50 dakika önce | Akşam vakti |
"Mutedil bölge" ifadesi önemli. Kuzey enlemlerde, yazın gün çok uzadığında ya da kışın çok kısaldığında güneşin ufukta yükselme hızı değişir; fetvadaki dakikalar Türkiye gibi orta enlemler için verilmiş yaklaşık değerlerdir.
Kerahatin hikmeti Diyanet'e göre ne?
Kurulun "Kerâhat vakitlerinde namaz kılmanın yasak olmasının sebebi ve hikmeti nedir?" fetvası, güneşin tam doğuş, tam tepe ve tam batış anlarının ateşe ve güneşe tapanların ibadet vakitleri olduğunu hatırlatır. Bu vakitlerde namazın yasaklanması ya da kısıtlanması, Müslümanların onlara benzememesi ve ibadet bilincinin korunması amacı taşır. Fetva ayrıca bu vakitlerin namazın kemâl anlamda edasına engel bir özelliği olduğunun da belirtildiğini aktarır.
Bu vakitlerde hangi namazlar kılınmaz?
Fetvaya göre kerahat vakitlerinde kaza namazı ve vitir gibi vacip namazlar kılınmaz. Kerahat vaktinden önce hazırlanmış cenazenin namazı da bu vakitlerde kılınmaz; cenaze kerahat vakti içinde hazırlanmışsa namazı kılınabilir. Güneş batmadan önceki kerahat vaktinde yalnız o günün ikindi namazının farzı kılınabilir. Yine de ikindiyi mazeretsiz bu vakte bırakmak mekruhtur.
Aşağıdaki tablo, Din İşleri Yüksek Kurulu fetvalarında geçen durumları bir arada gösterir:
| Durum | Üç kerahat vaktinde |
|---|---|
| Kaza namazı | Kılınmaz |
| Vitir ve diğer vacip namazlar | Kılınmaz |
| O günün ikindi farzı (yalnız akşam kerahati) | Kılınır, ama bu vakte bırakmak mekruh |
| Önceden hazırlanmış cenazenin namazı | Kılınmaz; zorunlu değilse beklenir |
| Kerahat vaktinde hazırlanan cenazenin namazı | Kılınabilir |
| Daha önce okunmuş secde âyeti için tilavet secdesi | Yapılmaz |
| Kerahat vaktinde okunan secde âyeti için tilavet secdesi | Yapılabilir, sonraya bırakmak efdal |
| Kur'an okumak, zikir, dua | Yasak değil |
Kurulun "Kur'ân okumanın mekruh olduğu zamanlar var mıdır?" fetvası, Kur'an okumanın yasaklandığı bir vaktin âyet ve hadislerde geçmediğini söyler. Hz. Peygamber'in sabah namazından sonra güneş doğuncaya kadar yerinden kalkmadığı rivayetine dayanarak bu aralıkta Kur'an okumak dahil zikirle meşgul olmanın mekruh değil, müstehap olduğunu belirtir. Yani kerahat süresini beklerken Kur'an okuyabilir, tesbih çekebilir ya da dua edebilirsin. Namaz sonrası tesbihatın sırası için namaz sonrası tesbihat rehberine bakabilirsin.
Yalnız nafilenin mekruh olduğu ek vakitler
Kerahat vakitleriyle karıştırılan dört aralık daha var. Aynı fetvaya göre şu vakitlerde yalnız nafile namaz kılmak mekruhtur; kaza namazı kılınabilir:
- İmsak vakti girdikten sonra güneş doğuncaya kadar (sabah namazının sünneti hariç).
- İkindi namazını kıldıktan sonra güneş batıncaya kadar.
- Akşam vakti girdiğinde, farz kılınmadan önce.
- Cuma günü hatip minbere çıktıktan sonra.
Fetva bu hükmü Ebû Saîd el-Hudrî'nin rivayetine dayandırır: "Sabah namazından sonra güneş yükselinceye kadar, ikindiden sonra güneş batıncaya kadar başka namaz yoktur" (Buhârî, Mevâkît, 31; Müslim, Salâtü'l-müsâfirîn, 288).
Pratikte bu şu anlama gelir: sabah namazını kıldıktan sonra güneş doğana kadar kaza borcundan namaz kılabilirsin, ama nafile kılmazsın. Güneş doğduktan sonra ise yaklaşık 45 dakika hiçbir namaz kılmazsın.
Mezhep farkı: Fetva, Şâfiî mezhebine göre güneşin doğuşu, tam tepede oluşu ve batışı sırasında yalnız nafile namazın mekruh olduğunu; farz, kaza, revâtib sünnetler ve tahiyyetü'l-mescid gibi sebepli namazların bu vakitlerde de kılınabileceğini ayrıca belirtir. Yukarıdaki tablo Diyanet takviminin esas aldığı Hanefî görüşüdür.
Kaza namazı kılarken kerahat vakitlerini planlamak
Kurulun kaza namazıyla ilgili fetvasına göre vaktinde kılınamayan namazların kaza edilmesi için belli bir vakit yoktur; kerahat vakitleri dışında her zaman kaza kılınabilir. Kaza edilen namazlar beş vaktin farzları ile vacip olan vitirdir, sünnetler vakit çıktıktan sonra kaza edilmez.
Günlük bir kaza planı yaparken şu sırayı kullanabilirsin:
- Aşağıdaki araçtan ilini seç ve günün "Güneş", "Öğle" ve "Akşam" saatlerini not et.
- Güneş saatinden itibaren yaklaşık 45 dakikayı, öğle vaktinden önceki 10 dakikayı ve akşam vaktinden önceki 45 dakikayı takviminde boş bırak.
- Kalan zamana kazaları yerleştir. Sabah namazından sonra güneş doğana kadarki süre ve ikindiden sonraki süre kaza için uygundur.
- Kaç vakit borcun olduğunu kaza namazı aracıyla hesapla, günlük hedefini buna göre koy.
Kaza namazı kılıyorsan sabah güneşin doğuşundan sonraki yaklaşık 45 dakikayı ve güneş batmadan önceki yaklaşık 45 dakikayı boş bırak. Kaza borcunu kaza namazı aracıyla hesaplayabilirsin.
Örnek gün üzerinde kerahat saatleri
Rakamlar yalnız yöntemi göstermek için varsayımsal: Diyanet takviminde bir şehir için Güneş 07:00, Öğle 13:00, Akşam 18:30 yazıyor olsun.
| Kerahat | Hesap | Yaklaşık aralık |
|---|---|---|
| Sabah | Güneş saatinden 45 dakika sonrasına | 07:00 - 07:45 |
| Öğle | Öğle vaktinden 10 dakika öncesinden | 12:50 - 13:00 |
| Akşam | Akşam vaktinden 45 dakika öncesinden | 17:45 - 18:30 |
Sabah satırında başlangıç olarak takvimdeki "Güneş" saatini aldık. Bunun nedeni bir sonraki bölümde: takvimdeki saat gerçek doğuştan biraz erkendir, bu da ihtiyatlı tarafta kalmanı sağlar.
Diyanet takvimindeki "Güneş" saati neden 7 dakika erken?
Diyanet Vakit Hesaplama Birimi'nin temkin açıklamasına göre takvimlerde güneşin doğuş ve batışında 7 dakika temkin uygulanır. Güneşin doğuşundan 7 dakika öncesi sabah namazının son vakti, batışından 7 dakika sonrası akşam namazının başlangıcı olarak yazılır. Öğle vakti ise hem temkin hem de mekruh vakit sebebiyle güneşin tam tepede olduğu andan 5 dakika sonra başlatılır. Temkinin sebebi, bir şehrin doğusu ile batısı ve alçak ile yüksek yerleri arasındaki zaman farkıdır; takvim tek bir saat yazdığı için bu farkı karşılar.
Bu yüzden kerahat süresini hesaplarken takvimdeki Güneş saatini başlangıç almak ihtiyatlı bir yoldur. Araç vakitleri Diyanet'in yöntemiyle hesaplar; 81 il merkezinde Diyanet takvimiyle arasındaki fark en fazla 1 dakikadır. Gün doğumu ve batımının astronomik saatini ayrıca görmek istersen gün doğumu ve gün batımı araçlarına bakabilirsin.
Saatler neden her gün değişir?
Kerahat vakitleri güneşin doğuşuna, zevaline ve batışına bağlıdır. Bunlar mevsime ve şehrin konumuna göre değiştiği için kerahat saatleri de her gün kayar. Aynı gün içinde bile Edirne ile Van arasında güneşin doğuşu arasında belirgin fark olur; bu yüzden başka bir ilin saatini kendi ilin için kullanma.
Cuma günü öğle vaktini öğrenmek için cuma namazı saati aracına bakabilirsin. Bayram sabahı namazın kılınacağı saati iline göre bayram namazı saati aracında bulursun.
Kerahat vakitlerinde sık yapılan yanlışlar
- Kerahat bitti sanıp güneş doğar doğmaz kaza kılmak. Takvimdeki Güneş saati, kerahatin başladığı andır; bitişi değil.
- İkindiden sonra nafile kılmak. İkindi farzını kıldıktan sonra güneş batana kadar nafile mekruhtur; kaza ise akşam kerahatine kadar kılınabilir.
- Akşam kerahatini akşam vaktinden sonra sanmak. Bu kerahat, akşam vakti girince biter; takvimdeki akşam saatinden sonra akşam namazını kılarsın.
- Kerahat vaktinde Kur'an okumayı bırakmak. Kurulun fetvasına göre bu vakitlerde Kur'an okumak ve zikir yasak değildir.
- Öğle kerahatini uzun sanmak. Bu dilim öğle vaktinden önceki yaklaşık 10 dakikadır.
Kerahat vakitleri özetle
Kerahat vakitleri günde üç kez gelir: güneş doğarken, tam tepedeyken ve batarken. Bu dilimlerde kaza ve vacip namaz kılınmaz; sabah namazından sonra ve ikindiden sonra ise yalnız nafile mekruhtur. Bugünkü saatleri öğrenmek için ilini seç; ibadet için Diyanet takvimiyle karşılaştır. Emin olamadığın bir durumda Diyanet'in 190 numaralı fetva hattına sorabilirsin.
Kaynaklar: Din İşleri Yüksek Kurulu fetvaları, "Mekruh vakitler hangileridir? Hangi vakitlerde kaza ve hangi vakitlerde nâfile namaz kılınmaz?", "Kerâhat vakitlerinde namaz kılmanın yasak olmasının sebebi ve hikmeti nedir?", "Kaza namazı kılınırken ezân okunursa kaza namazına devam edilebilir mi?", "Hangi namazlar kaza edilir?", "Cenaze namazını kılmanın belli bir vakti var mıdır?", "Kur'ân okumanın mekruh olduğu zamanlar var mıdır?" (kurul.diyanet.gov.tr); Diyanet İşleri Başkanlığı Vakit Hesaplama, "İbadet vakitlerinde temkin" (vakithesaplama.diyanet.gov.tr).
