Namaz Sonrası Tesbihat

Namaz sonrası tesbihat aracı, farz namazdan sonra okunan tesbih ve duaları sırasıyla, adım adım yapman için hazırlandı. Her adımın Arapça metni, Türkçe okunuşu ve anlamı ekranda büyük harflerle durur. Sayaç o adıma kilitlidir: 33 Sübhânallah bitince araç kendiliğinden Elhamdülillâh adımına geçer. Böylece hangi zikirde kaldığını aklında tutmak zorunda kalmazsın.

Aşağıda tesbihatın Diyanet'in yayımladığı sırasını, kısa ve geniş sürümün farkını, 33 ile 34 tekbir rivayetlerini ve aracı nasıl kullanacağını anlattım.

Tesbihat nedir, hükmü nedir?

Tesbihat, namazdan sonra Allah'ı tesbih (Sübhânallah), tahmid (Elhamdülillâh) ve tekbir (Allâhü ekber) ile anmak ve dua etmektir. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun 12 Temmuz 2017 tarihli fetvasına göre namazlardan sonra yapılan tesbihat ve dualar namaza dâhil değildir ama makbul ibadetler arasında sayılır. Hz. Peygamber namazdan sonra üç kez istiğfar eder ve "Allâhümme ente's-selâm..." diye dua ederdi.

Fetvaya göre 33'er kez Sübhânallah, Elhamdülillâh ve Allâhü ekber demek sahih hadislerle tavsiye edilmiştir. Hz. Peygamber, bu tesbihleri 99'a ulaştırıp tehlil ile yüze tamamlayan kişinin günahları deniz köpüğü kadar çok olsa da bağışlanacağını haber vermiştir (Müslim, Mesâcid, 146).

Diyanet'e göre tesbihat sırası

Camilerde okunan geniş sıra, Diyanet Haber'in "Namaz kılındıktan sonra okunan tesbih ve dualar" yazısındaki sıradır:

Diyanet Haber'e göre farzdan sonra sünneti olan vakitlerde (öğle, akşam ve yatsı) salavat, sünnet kılındıktan sonra getirilir. Sabah ve ikindi gibi farzdan sonra sünnet kılınmayan vakitlerde ise tesbihata farzın hemen ardından devam edilir.

Kısa sürüm: fetvadaki sünnet çekirdeği

Vaktin dar olduğunda yalnızca fetvada geçen çekirdeği yapmak isteyebilirsin: üç istiğfar, "Allâhümme ente's-selâm...", 33 Sübhânallah, 33 Elhamdülillâh, 33 Allâhü ekber ve tehlil. Araçtaki "Kısa (sünnet)" seçeneği bu sırayı uygular. "Geniş (camide)" seçeneği bunlara salavatı, "Sübhânallâhi ve'l-hamdü lillâhi..." duasını ve Âyetü'l-Kürsî'yi de ekler.

33 + 33 + 34 rivayeti

Diyanet Haber'in aktardığı başka bir hadiste Hz. Peygamber "otuz üç defa sübhânallah, otuz üç defa elhamdülillah, otuz dört defa da Allahu ekber" denmesini tavsiye eder (Müslim, Mesâcid, 144). Bu rivayette toplam zaten yüz ettiği için ayrıca tehlil sayılmaz. Araçtaki "34 tekbir" seçeneği bu rivayeti uygular. Varsayılan seçenek ise fetvadaki 33 + 33 + 33 ve tehlildir.

Tesbihat aracı nasıl kullanılır?

1. Üstten sürümü (geniş veya kısa) ve tekbir sayısını seç. Seçimin, aracı bir sonraki açışında da hatırlanır.
2. Ekranda görünen adımın metnini oku. Sayılan adımlarda (3 istiğfar, 33'lük tesbihler) her söyleyişte büyük koyu alana bir kez dokun.
3. Bir kez okunan adımlarda (Âyetü'l-Kürsî gibi) okumayı bitirince alana bir kez dokun; araç sonraki adıma geçer.
4. Adım bittiğinde telefon kısa titrer (iPhone'da ekran parlar). Tesbihatın tamamı bitince uzun bir bildirim gelir.
5. Yanlış dokunduysan "Geri al" seni bir adım geriye götürür. Adım listesindeki bir başlığa dokunarak doğrudan o adıma da geçebilirsin.

Uzun metinler (Âyetü'l-Kürsî) katlanmış görünür, "Tamamını göster" ile açılır. "Odak modu" ekranı siyah, sade bir sayma ekranına çevirir; camide gözünü yormaz. Ses varsayılan olarak kapalıdır.

Tesbihat dışında serbest zikir, salavat ya da istiğfar saymak istersen zikirmatik aracını kullanabilirsin. O araçta birden çok sayaç, hedef ve geçmiş istatistik de var.

Kaç adım, kaç dokunuş?

Seçtiğin sürüme ve tekbir sayısına göre adım sayısı ve ekrana kaç kez dokunacağın değişir. "Sayılan zikir" sonucu tesbih, tahmid, tekbir ve tehlilin toplamıdır ve dört seçenekte de 100 çıkar.

Dokunuş sayısı, sayılan adımların adetleri ile bir kez okunan her adım için birer dokunuşun toplamıdır. Geniş sürümde 3 istiğfar, 99 tesbih, tehlil ve beş tek okunan adım (ente's-selâm, salavat, "Sübhânallâhi ve'l-hamdü lillâhi", Âyetü'l-Kürsî, dua) 108 eder. 34 tekbir seçeneğinde tehlil adımı kalkar ama tekbire bir dokunuş eklenir; bu yüzden toplam dokunuş değişmez, yalnız adım sayısı bir azalır. Sonuç bölümündeki "Sıra" satırı seçtiğin düzeni tek satırda gösterir, örneğin "3 × Estağfirullâh → Allâhümme ente's-selâm → …".

Geri al nasıl çalışır?

"Geri al" önce bulunduğun adımdaki sayacı bir azaltır. Sayaç sıfırdayken basarsan önceki adımın son sayısına dönersin. Elhamdülillâh adımının başındayken geri alırsan Sübhânallâh adımına 32'de dönersin; bir sonraki dokunuşla 33 tamamlanır ve araç yeniden Elhamdülillâh'a geçer. İlk adımın başında "Geri al" bir şey değiştirmez.

Geniş sürümde adım adım bir tesbihat örneği

Araçta sürümü "Geniş (camide okunan sıra)", tekbir sayısını "33 + 33 + 33 ve tehlil" seçtiğini düşün. Sonuç bölümü 10 adım ve 100 sayılan zikir gösterir. "Sıra" satırı şöyle yazar:

3 × Estağfirullâh → Allâhümme ente's-selâm → Salavat → Sübhânallâhi ve'l-hamdü lillâhi → Eûzü besmele ve Âyetü'l-Kürsî → 33 × Sübhânallâh → 33 × Elhamdülillâh → 33 × Allâhü ekber → Tehlil (yüze tamamlama) → Dua

Sayacı baştan sona dokunarak ilerlettiğimde her adımın kaçıncı dokunuşta bittiği aşağıdaki gibi çıktı. Kaynak sütunu, aracın her adımın altında gösterdiği kaynaktır.

Tablodan çıkan pratik bilgi şu: sayılan üç adım 8. dokunuştan 106. dokunuşa kadar sürer, yani 108 dokunuşun 99'u bu üç adımdadır. Sayarken dalgınlıkla iki kez dokunduğunu fark edersen yalnız o adımın sayacına bakman yeter; "Geri al" seni aynı adımın bir önceki sayısına götürür, öteki adımlar etkilenmez.

Salavat adımının altında araç bir not da gösterir: farzdan sonra sünnet kılınan vakitlerde (öğle, akşam, yatsı) salavat sünnetten sonra getirilir. Bu not Diyanet Haber'in aktardığı camideki sıraya dayanır.

Aynı hesabı "Kısa" sürüm ve 34 tekbirle yaptığımda sıra "3 × Estağfirullâh → Allâhümme ente's-selâm → 33 × Sübhânallâh → 33 × Elhamdülillâh → 34 × Allâhü ekber → Dua" oldu. Tekbir adımı 104. dokunuşta, dua 105. dokunuşta bitti. Tekbirin kaynağı da değişti: araç bu seçenekte Müslim, Mesâcid, 144'teki 33 + 33 + 34 rivayetini gösteriyor.

Âyetü'l-Kürsî'nin meali

Âyetü'l-Kürsî, Bakara suresinin 255. ayetidir. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Kur'an Yolu mealine göre anlamı şöyledir: "Allah, O'ndan başka tanrı yoktur; diridir, her şeyin varlığı O'na bağlı ve dayalıdır. Ne uykusu gelir ne de uyur. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O'nundur. O'nun izni olmadıkça katında hiçbir kimse şefaat edemez. Onların önlerinde ve arkalarında olanları O bilir. O'nun ilminden hiçbir şeyi -dilediği müstesna- kimse bilgisi içine sığdıramaz. O'nun kürsüsü gökleri ve yeri içine almıştır. Onları korumak kendisine zor gelmez. O yücedir, mutlak büyüktür."

Araçta ayetin Arapça metni Diyanet'in Kur'an sitesindeki yazımla, okunuşu da Türkçe harflerle verilir. Okunuş yalnızca yardımcıdır. Doğru telaffuz için Kur'an'ı bir hocadan öğrenmek en sağlıklı yoldur.

Tesbihatta sık yapılan hatalar

• Sayıyı kaçırıp baştan başlamak. Araçta sayaç adıma kilitli olduğu için kaldığın yerden devam edersin.
• Tesbihatı namazın farzı sanmak. Fetvaya göre tesbihat namaza dâhil değildir.
• Sayısı sünnette bildirilmeyen zikirlere kesin sayı yüklemek. Diyanet Haber'e göre sayısı bildirilmemiş zikirlerde belli bir sayıya bağlı kalmak gerekmez.
• Duayı ezber kalıplarla sınırlamak. Dua, kişinin kendi diliyle ve gönülden yaptığı bir ibadettir.

Sıkça sorulan sorular

Tesbihat yapmak farz mı?

Hayır. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre tesbihat namaza dâhil değildir; Hz. Peygamber'in tavsiye ettiği makbul bir ibadettir.

Tesbihatta kaç kez Sübhânallah denir?

Fetvada 33'er kez Sübhânallah, Elhamdülillâh ve Allâhü ekber denmesi ve sayının tehlil ile yüze tamamlanması anlatılır. Bir rivayette tekbirin 34 kez söylendiği de geçer.

Sünneti olan namazlarda tesbihat ne zaman yapılır?

Diyanet Haber'e göre öğle, akşam ve yatsı gibi farzdan sonra sünnet kılınan vakitlerde salavat ve tesbihat sünnetten sonra yapılır.

Âyetü'l-Kürsî tesbihatta ne zaman okunur?

Camilerde okunan sırada Eûzü besmele ile Âyetü'l-Kürsî, 33'lük tesbihlerden önce okunur.

Tesbihatı Türkçe yapabilir miyim?

Araç her adımın Türkçe anlamını da gösterir, böylece söylediğin sözün ne anlama geldiğini bilerek tesbih edersin. Diyanet Haber'e göre namaz sonrası duada mümin, gönlünden geçen dilekleri istediği biçimde Allah'a arz edebilir. Tesbih lafızlarıyla ilgili özel soruların için Diyanet'e danışabilirsin.