Kıdem Tazminatı Hesaplama

Kıdem tazminatı nedir?

Kıdem tazminatı, aynı işverene ait işyerinde belirli bir süre çalışmış işçiye, iş sözleşmesi kanunda sayılan bazı nedenlerle sona erdiğinde ödenen bir tazminattır. Dayanağı büyük ölçüde 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesidir. Amacı, uzun yıllar aynı işyerine emek vermiş işçiyi iş kaybından sonra bir süre korumak ve kıdemine karşılık ona mali destek sağlamaktır. Tazminat işçinin lehine bir haktır; işveren bu hakkı ödemekle yükümlüdür ve çalışanın bu haktan önceden vazgeçmesi geçerli sayılmaz.

Hesabın mantığı basit: işçi, işyerinde çalıştığı her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında tazminat alır. Tam yılı aşan artık süreler, yani kalan ay ve günler, aynı oranla orantılı olarak hesaba katılır. Yani beş yıl altı ay çalışmış bir işçinin hakkı, beş tam yıl artı yarım yıl üzerinden belirlenir.

Kıdem tazminatına hak kazanma şartları

Hak kazanmanın iki temel şartı var: işçinin aynı işverene ait işyerlerinde en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin kanunun saydığı hallerden biriyle sona ermesi. Burada belirleyici olan fesih biçimidir; işten ayrılmış olmak tek başına yetmez.

Hak doğuran başlıca haller

Şu haller bu kapsamdadır: işverenin iş sözleşmesini geçerli veya haksız nedenle feshetmesi, işçinin İş Kanunu'nun 24. maddesindeki haklı nedenlerle (örneğin ücretin ödenmemesi, sağlık veya ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar) sözleşmeyi feshetmesi, erkek işçinin askerlik hizmeti nedeniyle ayrılması, işçinin bağlı olduğu kurumdan yaşlılık, emeklilik veya malullük nedeniyle aylık almak için ayrılması, kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması ve işçinin ölümü. Ölüm halinde tazminat yasal mirasçılara ödenir.

Hak doğurmayan haller

İşçinin haklı bir neden göstermeden istifa etmesi, genel olarak kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırır. Aynı şekilde işçi, İş Kanunu'nun 25/II. maddesindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları nedeniyle işveren tarafından haklı olarak çıkarılırsa da tazminat doğmaz. Fesih gerekçesi tartışmalıysa sonucu çoğu zaman mahkeme veya arabulucu belirler; bu yüzden yazılı delilleri saklamak önemlidir.

Giydirilmiş ücret kavramı

Tazminat, çıplak brüt maaşa düzenli ödemeler de eklenerek bulunan "giydirilmiş" ücret üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş ücret, işçiye düzenli ve süreklilik arz edecek biçimde sağlanan para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin tümünü kapsar. Yol, yemek, düzenli prim, ikramiye ve sürekli nitelikteki yan ödemeler bu kapsama girebilir. Yıllık ikramiye gibi yılda bir kez ödenen tutarlar ise on iki aya bölünerek aylık ücrete eklenir. Bu araçtaki "ek ödemeler" ve "yıllık ikramiye" alanları tam olarak bu mantıkla çalışır.

Hangi kalemlerin giydirilmiş ücrete dahil olduğu bazen tartışma konusu olur. Arızi, yani tekrar etmeyen ve süreklilik taşımayan ödemeler genellikle hesaba katılmaz. Şüphelendiğin bir kalem varsa bordronla ve sözleşmenle birlikte bir avukata danışmak en güvenli yoldur.

Kıdem tazminatı hesaplama formülü

Giydirilmiş aylık = brüt ücret + aylık ek ödemeler + yıllık ikramiye ÷ 12
Hesapta kullanılan aylık = min(giydirilmiş aylık, kıdem tavanı)
Brüt tazminat = hesapta kullanılan aylık × (yıl + ay ÷ 12 + gün ÷ 365)
Net tazminat = brüt tazminat − damga vergisi

Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsaldır ve güncel bir tavanı ya da vergi oranını yansıtmaz; yalnızca mantığı göstermek için var. Giydirilmiş aylık ücreti 40.000 TL olan ve tavanın bu tutarın üzerinde olduğunu varsaydığımız bir işçi 5 yıl 6 ay çalışmışsa katsayı 5,5 olur. Brüt tazminat 40.000 × 5,5 = 220.000 TL çıkar. Gerçek durumda tavan bu tutarın altındaysa hesapta tavan değeri kullanılır.

Kıdem tavanı nedir?

Bir yıllık kıdem için ödenecek tazminat tutarı, en yüksek devlet memuru aylığına bağlı olarak belirlenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Tavan, memur maaş katsayıları güncellendikçe genellikle altı ayda bir değişir. Ücretin tavanın üzerindeyse hesap tavan üzerinden yapılır; bu durumda giydirilmiş ücretin ne kadar yüksek olursa olsun tazminat tavanla sınırlı kalır.

Güncel tavan tutarını burada rakamla vermiyoruz, çünkü değer dönemden döneme değişiyor. Geçerli tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı veya SGK duyurularına bak; bu aracın içinde ise çıkış tarihine göre uygulanan güncel tavan sonuçlar bölümünde ayrıca görünür. Çıkış tarihinin hangi döneme düştüğü önemlidir: iki dönemin sınırına yakın bir tarihte ayrılan işçi için hangi tavanın geçerli olduğu sonucu değiştirebilir.

Kıdem tazminatından hangi kesintiler yapılır?

Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir. Gelir vergisi ve SGK primi alınmaz. Bu yönüyle kıdem tazminatı maaştan ve ihbar tazminatından ayrılır; ihbar tazminatı ücret niteliğinde sayıldığı için gelir vergisine de tabidir. Damga vergisi oranı her yıl güncellendiği için bu sayfada rakam yazmıyoruz; güncel oran Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yayımladığı tarifelerde bulunur ve araç onu sonuç ekranında ayrıca gösterir.

Çalışma süresi nasıl hesaplanır?

İşe giriş tarihinden iş sözleşmesinin sona erdiği tarihe kadar geçen süre yıl, ay ve gün olarak hesaplanır. İşe başlanan gün de son çalışılan gün de fiilen çalışılmış gün olduğu için süreye dahildir (Yargıtay uygulaması); örneğin 01.01.2021'de başlayıp 31.12.2021'de ayrılan işçinin kıdemi tam 1 yıldır. Aynı işverenin farklı işyerlerinde veya farklı dönemlerde geçen süreler belirli koşullarla birleştirilebilir. Bir yıldan kısa süren çalışmalarda tazminat doğmaz; bir yılı dolduran işçi ise artık ay ve günler için de orantılı tazminat alır. Askerlik, doğum ve hastalık gibi nedenlerle iş sözleşmesinin askıya alındığı sürelerin kıdeme dahil edilip edilmeyeceğine ayrıca bakılır.

Artık ay ve günler araçta nasıl sayılır?

Araç tam yılları olduğu gibi alır, artık ayları 12'ye, artık günleri 365'e böler. İşe giriş 01.01.2021, çıkış 15.09.2026 ise çalışma süresi 5 yıl 8 ay 15 gün çıkar ve katsayı 5 + 8 ÷ 12 + 15 ÷ 365 = yaklaşık 5,7078 olur. Giydirilmiş aylık 40.000 TL ve tavanın altında kalıyorsa brüt tazminat yaklaşık 228.310,50 TL'dir. Çalışma süresi 1 yılı doldurmamışsa araç hak kazanılmadığını gösterir ve brüt tutarı 0 yazar.

Tavan, çıkış tarihinin düştüğü altı aylık döneme göre seçilir. Araçtaki tavan verisi 01.01.2024'ten başlar; daha eski bir çıkış tarihi girersen hesap yapılmaz ve uyarı çıkar. Çıkış tarihi henüz açıklanmamış bir döneme düşüyorsa araç son açıklanan tavanı kullanır ve sonuçta bunu ayrıca yazar; yeni genelge yayımlandığında o dönemin tutarı değişecektir.

Deneme süresi ve belirli süreli sözleşmeler

Deneme süresi çalışma süresine dahildir. Belirli süreli iş sözleşmesi, süresi dolarak kendiliğinden sona erdiğinde kural olarak kıdem tazminatı doğurmaz. Ancak sözleşme süresinden önce haksız yere feshedilirse ya da zincirleme sözleşmelerle fiilen belirsiz süreli hale gelmişse durum değişebilir.

Tavanın devreye girdiği bir hesap örneği

Bir işçi 01.03.2019'da işe girmiş, 15.10.2026'da işveren feshiyle ayrılıyor. Aylık brüt ücreti 65.000 TL. Bordrosunda her ay 6.000 TL brüt yol ve yemek ödemesi var, yılda bir de 36.000 TL brüt ikramiye alıyor. Aynı kişiyi araçta üç kez hesapladım: önce bütün ödemelerle, sonra yalnız çıplak ücretle, son olarak da çıkış tarihini 30.06.2026'ya çekerek.

Giydirilmiş aylık 65.000 + 6.000 + 36.000 ÷ 12 = 74.000 TL çıkıyor ve tavanı 270,13 TL aşıyor. Bu yüzden araç hesapta 74.000 TL yerine tavanı kullandı. Yol, yemek ve ikramiyenin aylık 9.000 TL'lik payının ancak 8.729,87 TL'si tazminata yansıdı. Yine de bu kalemleri girmemek pahalı: yalnız çıplak ücretle hesaplanan brüt tutar 66.560,28 TL eksik kaldı.

Üçüncü sütun, ücretin tavanın üzerinde olduğu durumda çıkış tarihinin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Aynı ücretle 30 Haziran'da ayrılan işçiye bir önceki dönemin daha düşük tavanı uygulanıyor, süre de üç buçuk ay kısalıyor. Sonuçta brüt tazminat 85.857,20 TL azalıyor. Ücretin tavana yakınsa ya da tavanı aşıyorsa hesabı gerçek fesih tarihiyle yap. Tavan tutarlarını araçtaki güncel değerle kontrol et; bu tablo hesabı yaptığım günün verisiyle hazırlandı.

Kıdem tazminatı hesabında sık yapılan hatalar

En yaygın hata, yalnızca çıplak maaşı esas almak; yol, yemek ve prim gibi düzenli ödemeler unutulunca tutar eksik çıkar. Tavanı hesaba katmamak da sık görülür. Yüksek maaşlı çalışanlar kendi ücretleriyle hesap yapıp gerçekte alamayacakları bir tutarı bekleyebilir. Bazıları tazminattan gelir vergisi ve SGK kesileceğini sanar; oysa yalnızca damga vergisi uygulanır. Hak doğuran bir fesih nedenini yazılı belgelemeden istifa etmek de sorun çıkarır, çünkü sonradan ispat zorlaşabilir. Son olarak zamanaşımını gözden kaçırma: iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren belirli bir süre içinde alacak talep edilmezse hak kaybolabilir. İş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu bir aşamadır.

Sıkça sorulan sorular

İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?

Haklı bir neden olmadan istifa edersen genellikle alamazsın. Ancak ücretin ödenmemesi gibi haklı bir nedene dayanarak ayrılırsan, bu nedeni belgelemen koşuluyla hak doğabilir.

Tazminat ne zaman ödenmelidir?

Kural olarak iş sözleşmesinin sona ermesiyle muaccel olur. Ödeme gecikirse işçi yasal faiz yerine, kanunda öngörülen en yüksek mevduat faizini talep edebilir. Bu konudaki güncel uygulama için avukatına danış.

Emeklilik için ayrılırsam tazminat alır mıyım?

Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı bağlanması için işten ayrılan işçi, diğer şartları da taşıyorsa tazminata hak kazanır. Sigorta başlangıcı ve prim gün sayısı şartlarını SGK'dan teyit et.

Kıdem tazminatı aracını nasıl kullanırsın?

İşe giriş ve işten çıkış tarihlerini gir, aylık brüt ücretini yaz, varsa aylık ek ödemelerini ve yıllık brüt ikramiyeni ekle. Araç çalışma süreni yıl, ay ve gün olarak çıkarır, çıkış tarihine uygun kıdem tavanını uygular, brüt tazminatı ve damga vergisi sonrası net tutarı gösterir. Sonuç resmi bir hesap veya mahkeme kararı yerine geçmez; bordrondaki gerçek kalemler ve sözleşmendeki özel hükümler sonucu değiştirebilir.

Kaynaklar

• 1475 sayılı İş Kanunu m.14 (yürürlükteki kıdem tazminatı hükmü) (mevzuat.gov.tr).
• 4857 sayılı İş Kanunu m.24 ve m.25 (işçinin ve işverenin haklı fesih nedenleri) (mevzuat.gov.tr).
• Kıdem tazminatı tavanı ve damga vergisi oranı için Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr) ve Gelir İdaresi Başkanlığı (gib.gov.tr).