Hicri Takvim Hesaplama

Bir Miladi tarihin Hicri karşılığını ya da bir Hicri tarihin Miladi karşılığını bu araçla bulabilirsin. Aşağıda Hicri takvimin nasıl işlediğini, aylarını, Miladi takvimden farkını, dönüşüm formülünü ve sonucun resmî dini takvimle neden bazen bir gün ayrıştığını anlattım.

Hicri takvim nedir?

Hicri takvim, Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicretini başlangıç alan bir ay takvimidir. Başlangıç tarihi olarak 16 Temmuz 622 (Jülyen) esas alınır. Yıl 12 kameri aydan oluşur ve yaklaşık 354 gün sürer. Bu yüzden Miladi takvimden her yıl 10-11 gün geri kalır ve dini günler mevsimler boyunca kayar. Ay başları normalde hilalin görülmesiyle ya da astronomik hesapla belirlenir.

Müslümanlar için ibadet zamanları, yani Ramazan, bayramlar, kandiller ve hac gibi günler Hicri takvime göre belirlenir. Günlük hayatta ise Miladi takvim kullanıldığı için iki takvim arasında sık sık çeviri yapmak gerekir.

Hicri takvimin ayları

Hicri yılın on iki ayı sırasıyla şunlardır: Muharrem, Safer, Rebiülevvel, Rebiülahir, Cemaziyelevvel, Cemaziyelahir, Recep, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade ve Zilhicce. Her ay 29 ya da 30 gün sürer. Ramazan dokuzuncu aydır. Zilhicce yılın son ayıdır ve Kurban Bayramı bu ayın içine düşer. Ramazan'ın hangi gününde olduğunu görmek istersen Ramazan'ın kaçıncı günü aracına bakabilirsin.

Hicri takvim nasıl hesaplanır?

Bu araç standart aritmetik (tabular) Hicri takvimi kullanır. Bu yöntemde ay başları gökyüzünde gözlenmez, sabit bir kuralla hesaplanır. Kural şöyle: 30 yıllık bir döngüde 11 yıl 355 gün, 19 yıl 354 gün çeker. Tek sayılı aylar 30, çift sayılı aylar 29 gün sürer; artık yıllarda Zilhicce 30 gün olur. Dönüşüm Jülyen gün numarası üzerinden yapılır.

1. Miladi tarihi Jülyen gün numarasına (JDN) çevir.
2. Bu numarayı Hicri takvimin başlangıç gününden bu yana geçen gün sayısına bağla.
3. 30 yıllık döngü formülüyle Hicri yılı bul.
4. Kalan günleri aylara dağıtarak Hicri ayı ve günü belirle.

Hicri yıl = ⌊(30 × (JDN − 1948440) + 10646) / 10631⌋
JDN = gün + ⌈29,5 × (ay − 1)⌉ + (yıl − 1) × 354 + ⌊(3 + 11 × yıl) / 30⌋ + 1948439

Yukarıdaki ikinci formül Hicri tarihten Jülyen gün numarasına gitmek içindir; Miladi tarih de bu numaradan elde edilir. Böylece dönüşüm iki yönde de yapılabilir.

Örnek ve doğrulama

Hesaba göre 1 Muharrem 1445, 19 Temmuz 2023 Çarşamba gününe denk gelir; 1 Ramazan 1447 ise 18 Şubat 2026'dır. Araç iki yönde de çalışır: Miladi bir tarih yazıp Hicri karşılığını, ya da Hicri yıl, ay ve gün yazıp Miladi karşılığını bulabilirsin. Yazdığın gün ayın uzunluğunu aşıyorsa (ör. Safer 30) araç seni uyarır.

1 Muharrem 1445 → 19 Temmuz 2023 (Çarşamba)
1 Ramazan 1447 → 18 Şubat 2026
Safer 30 → uyarı (Safer 29 gün çeker)

Adım adım çeviri: 5 Ekim 2026

Formüllerin nasıl işlediğini 5 Ekim 2026 Pazartesi üzerinden izleyelim.

1. Bu günün Jülyen gün numarası 2461319'dur. Hicri başlangıç günü 1948440 olduğundan aradaki fark 512879 gündür.
2. Hicri yıl: (30 × 512879 + 10646) / 10631 ≈ 1448,31. Tam kısmı alınır, yıl 1448'dir.
3. 1 Muharrem 1448'in gün numarası ikinci formülle 2461209 çıkar; bu, 17 Haziran 2026'ya karşılık gelir.
4. Ay: (2461319 − (2461209 + 29)) / 29,5 ≈ 2,75. Bu değer yukarı yuvarlanıp 1 eklenince ay 4, yani Rebiülahir olur.
5. 1 Rebiülahir 1448'in gün numarası 2461298'dir (14 Eylül 2026). Gün: 2461319 − 2461298 + 1 = 22.

Sonuç 22 Rebiülahir 1448'dir. Rebiülahir çift sayılı ay olduğu için araç bu ayın 29 gün çektiğini, 1448'in de 354 günlük normal yıl olduğunu gösterir.

Uzun yıllar döngünün hangi yıllarına düşer?

Araç bir yılın 355 gün olup olmadığını (11 × yıl + 14) sayısının 30'a bölümünden kalanla belirler: kalan 11'den küçükse yıl uzundur. Bu kural, 30 yıllık döngünün 2, 5, 7, 10, 13, 16, 18, 21, 24, 26 ve 29. yıllarını uzun yapar. 1447 yılı döngünün 7. yılına denk geldiği için 355 gün, 1448 ise 8. yılı olduğu için 354 gün sayılır. Sonuç ekranındaki "Hicri yıl tipi" satırı bu bilgiyi verir.

Aritmetik Hicri takvimin farklı kaynaklarda birkaç türü vardır ve bunlar uzun yılları döngüde farklı yerlere koyabilir. Başka bir çeviriciyle bir gün farklı sonuç alırsan sebep bu olabilir.

Hicri yıl kaç gündür?

Aritmetik takvimde normal yıl 354, artık yıl 355 gündür. Artık yıllar, 30 yıllık döngü içinde belirli yıllara dağıtılmış on bir yıldır. Gerçek kameri yıl ise 12 sinodik aydan oluşur ve yaklaşık 354,37 gün sürer. Aritmetik takvim bu ortalamaya çok yakın olduğu için uzun vadede doğru kalır, ama tek tek ay başlarında bir gün sapabilir.

Hicri ile Miladi takvim farkı

Miladi takvim Güneş'in hareketine bağlıdır ve yaklaşık 365,24 gün sürer. Hicri takvim ise Ay'ın hareketine bağlıdır ve yaklaşık 354 gündür. Bu fark yüzünden Ramazan, Kurban Bayramı ve diğer dini günler her yıl Miladi takvimde yaklaşık 10-11 gün erkene kayar ve yaklaşık otuz üç yılda bütün mevsimleri dolaşır. Aynı 10-11 günlük fark, yaklaşık 33 Miladi yılda Hicri takvimin bir yıl öne geçmesine yol açar. Hicri yıl sayısının Miladi yıl sayısından küçük olmasının ve aradaki farkın yavaş yavaş kapanmasının nedeni budur. Yaş ve süre hesapları için iki tarih arası gün hesaplama aracını da kullanabilirsin.

Aritmetik takvim ile resmî takvim farkı

Aritmetik takvim ayları sabit bir kuralla böler. Gerçek ay ise 29,53 gün sürer; hilal gözlemi ya da astronomik hesap, ay başını bir gün öne ya da geriye alabilir. Türkiye'de Diyanet İşleri Başkanlığı takvimini astronomik hesaplara ve belirlediği ölçütlere göre hazırlar. Bu yüzden aracın sonucu resmî dini gün tarihlerinden ±1 gün ayrışabilir. Araç genel bilgi, tarih araştırması ve planlama için uygundur.

2026 dini günlerinde hesap ile resmî takvim

Diyanet'in 2026 Dini Günler listesindeki tarihleri araca girdiğinde bazıları birebir tutar, bazıları bir gün kayar:

• 15 Ocak 2026, Miraç Kandili: Diyanet 26 Receb 1447, araç 26 Receb 1447.
• 2 Şubat 2026, Berat Kandili: Diyanet 14 Şaban 1447, araç 14 Şaban 1447.
• 16 Mart 2026, Kadir Gecesi: Diyanet 26 Ramazan 1447, araç 27 Ramazan 1447.
• 27 Mayıs 2026, Kurban Bayramı: Diyanet 10 Zilhicce 1447, araç 10 Zilhicce 1447.
• 16 Haziran 2026, Hicri Yılbaşı: Diyanet 1 Muharrem 1448, araç 30 Zilhicce 1447.
• 25 Haziran 2026, Aşure Günü: Diyanet 10 Muharrem 1448, araç 9 Muharrem 1448.
• 24 Ağustos 2026, Mevlid Kandili: Diyanet 11 Rebiülevvel 1448, araç 10 Rebiülevvel 1448.
• 10 Aralık 2026, Regaib Kandili: Diyanet 1 Receb 1448, araç 29 Cemaziyelahir 1448.

Sekiz tarihin dördünde sonuç aynı, dördünde bir gün farklı. Fark hep aynı yönde değildir; Kadir Gecesi'nde araç bir gün ileride, diğerlerinde bir gün geridedir. Hicri tarihten Miladi tarihe giderken de aynı kayma geçerlidir. Kandil ve bayram tarihlerinde bu yüzden resmî listeyi esas al.

Girdi aralığı

Miladi tarih 1900 ile 2100 arasında olmalı. Hicri yönde yıl 1300 ile 1550 arasında yazılabilir; bu aralık hesapta 12 Kasım 1882'den 2126 yılına kadar uzanır. Gün alanı 1 ile 30 arasında tam sayı kabul eder.

Hicri gün akşam başlar

Hicri takvimde gün, gün batımıyla başlar. Örneğin bir bayram ya da kandil gecesi, Miladi takvimde bir önceki günün akşamında başlar. Bu yüzden Hicri tarih çevirirken akşam saatleri fark yaratabilir; araç ise günü gece yarısını baz alarak hesaplar. Gün batımı saatini öğrenmek için gün batımı hesaplama aracına bakabilirsin.

Hicri takvim hesabında sık yapılan hatalar

• Aritmetik sonucu resmî ilan sanmak. Dini günlerde Diyanet'in takvimi esastır.
• Hicri yılı, Miladi yıla eklenen sabit bir farkla çevirmeye çalışmak. Fark sabit kalmaz, yıldan yıla değişir.
• Bütün ayların 30 gün olduğunu varsaymak. Aylar 29 ya da 30 gün sürer.
• Hicri günün gün batımında başladığını unutmak.

Hicri takvim ne için kullanılır?

Günlük işlerde Miladi takvimin yerini almasa da Hicri takvim dini ve kültürel pek çok alanda hâlâ belirleyicidir. Ramazan'ın başlangıcı ve bayramlar, Kurban Bayramı'nın bağlı olduğu Zilhicce ayı, hac ve umre planlaması, kandil geceleri ve Muharrem ayındaki aşure günü Hicri takvime göre belirlenir. Tarih çalışan araştırmacılar da eski kaynakları okurken Hicri tarihleri Miladi karşılığına çevirmek zorunda kalır.

Osmanlı belgelerinde, vakıf kayıtlarında, mezar taşı kitabelerinde ve eski kitaplarda tarihler genellikle Hicri yılla yazılmıştır. Bu belgeleri okuyan biri için tarih dönüşümü gündelik bir ihtiyaçtır. Yine de eski bir belgede kullanılan takvimin Rumi takvim olabileceğini aklında tut. Rumi takvim, yılı Hicri yıldan alıp ay ve gün hesabında Güneş takvimini izleyen bir uygulamadır. Böyle belgelerde önce hangi takvimin kullanıldığını anlaman gerekir.

Hicri tarihlerle çalışırken yılın kaç gün sürdüğünü ve ayların uzunluğunu bilmek, geçmiş ya da uzak gelecek tarihlerde hata yapmanı önler. Aritmetik takvim tutarlı ve tekrarlanabilir sonuç verdiği için bu iş için tercih edilir. Konu resmî dini günler olduğunda ise mutlaka Diyanet takvimine dön.

Sıkça sorulan sorular

Hicri takvim nedir?

Hz. Muhammed'in hicretini başlangıç alan, 12 kameri aydan oluşan ve yaklaşık 354 gün süren bir ay takvimidir.

Hicri takvim kaç ay, kaç gündür?

On iki aydır. Her ay 29 ya da 30 gün sürer ve yıl yaklaşık 354 gündür; artık yıllarda 355 gün olur.

Hicri yıl Miladi takvimden neden kısadır?

Hicri takvim Ay'ın, Miladi takvim Güneş'in hareketine bağlıdır. Ay yılı Güneş yılından yaklaşık 10-11 gün kısadır.

Hicri takvimde ay nasıl başlar?

Geleneksel olarak hilalin görülmesiyle başlar. Türkiye'de Diyanet, astronomik hesapla belirlenen ölçütleri esas alır; aritmetik takvim ise sabit bir kural uygular.

Bu araçtaki tarih Diyanet takvimiyle aynı mıdır?

Çoğu zaman aynıdır ama bir gün farklı çıkabilir. Dini günler için resmî Diyanet takvimini esas al.

Hicri tarihi Miladi tarihe nasıl çeviririm?

Hicri yılı, ayı ve günü yaz; araç Miladi karşılığını ve haftanın gününü gösterir.

Hicri takvim çeviricisini nasıl kullanırım?

Dönüşüm yönünü seç ve tarihi yaz; araç karşılığını ve haftanın gününü verir. Sonucu dini bir gün için kullanacaksan Diyanet'in resmî takvimiyle karşılaştır. Hicri ayın belli bir gününde Ay'ın hangi evrede olduğunu görmek istersen ay evresi hesaplama aracı da işine yarar.

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Dini Günler listesi (2026).
• Reingold EM, Dershowitz N. Calendrical Calculations. Cambridge University Press (aritmetik İslami takvim bölümü).