Esmâü'l-Hüsnâ

Esmâü'l-Hüsnâ, Allah'ın "en güzel isimleri" demektir. Bu sayfada Tirmizî rivayetinde sayılan doksan dokuz ismi Arapça yazılışı, okunuşu ve anlamıyla bulursun. Arama kutusuna ismi Türkçe harflerle ("latif", "rahman"), anlamından bir kelimeyi ("bağışlayan", "affeden"), sırasını (31) ya da ebced değerini (129) yazman yeter. Bir isme dokunduğunda ayrıntısı açılır. Orada ebced değerinin harf harf dökümünü ve o isimle doğrudan zikirmatikte zikir çekmeye başlatan düğmeyi görürsün.

Aşağıda esmâ kavramının anlamını, doksan dokuz sayısının nereden geldiğini, isimlerin nasıl sınıflandırıldığını ve ebced değerinin hesabını anlattım. Esmâ ile zikir çekerken nelere dikkat etmen gerektiğini de kaynaklarıyla birlikte yazdım.

Esmâü'l-Hüsnâ ne demek?

"Esmâ" isim kelimesinin çoğuludur; "hüsnâ" ise "güzel, en güzel" anlamına gelir. Terkip Kur'an'da dört yerde geçer. En bilineni A'râf sûresinin 180. âyetidir. Diyanet'in Kur'an Yolu mealinde bu âyet şöyle çevrilir: "En güzel isimler Allah'ındır; bu güzel isimlerle O'na dua edin, O'nun isimleri hakkında doğru inançtan sapanları kendi başlarına bırakın." Haşr sûresinin son âyetleri (59/22-24) de Allah'ı peş peşe isimleriyle anar; Tirmizî listesinin ilk on dört ismi bu âyetlerdeki sırayla başlar.

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre yalnız Kur'an'da geçen ilâhî isimler yüzden fazladır ve hadislerde başka isimler de vardır. Terim olarak "esmâ-i hüsnâ" ise daha çok doksan dokuz ismi kapsayan liste için kullanılır. Ansiklopedi, isimlerin güzellikle nitelenmesini, Allah'ın güzel olmayan bir isminin düşünülemeyeceği şeklinde açıklar.

Doksan dokuz sayısı nereden geliyor?

Sayı, Ebû Hüreyre'den gelen ve hadis kaynaklarının çoğunda yer alan şu rivayete dayanır: "Allah'ın doksan dokuz, yüzden bir eksik ismi vardır. Bunları ezberleyip benimseyen (ihsâ eden) cennete girer." Ansiklopediye göre ağırlık kazanan görüş, "ihsâ" kelimesinin burada saymak ya da ezberlemekle sınırlı kalmadığı, isimlerin anlattığı inancı anlayıp benimsemeyi de içerdiğidir. Diyanet'in Kur'an Yolu tefsiri de A'râf 180. âyetin açıklamasında aynı hadisi "ezberleyip benimseyen (anlamlarını öğrenip bu isimlerin telkin ettiği inancı özümseyen)" şeklinde aktarır.

Burada bir ayrıntıya dikkat etmek gerekir. Hadisin bu kısmı Buhârî ve Müslim dahil pek çok kaynakta geçer, ama isimlerin tek tek sayıldığı liste yalnızca Tirmizî (Daavât, 82) ve İbn Mâce (Duâ, 10) rivayetlerinde bulunur. İki liste birbirinden farklıdır. Tirmizî'nin listesi lafza-i celâl (Allah) ile başlayıp Sabûr ismiyle biter ve İslâm dünyasında yaygınlaşan liste budur. Kur'an Yolu tefsiri, bu listelerdeki bazı isimlerin Kur'an'da geçmediğini ve bazı âlimlerin listeyi râvinin kendi eklemesi saydığını da not eder. Yani doksan dokuz sayısı bir sınır çizmez; Allah'ın isimleri bu listeyle bitmez.

Bu sayfadaki sıra Tirmizî listesinin sırasıdır. Ansiklopedideki tablo isimleri alfabetik sırayla verir. Ben isimleri ve anlamları aynen koruyup Tirmizî sırasına dizdim.

İsimlerin sınıflandırılması

Ansiklopedi her isme bir sınıf verir. Sayfadaki filtre bu sınıfları kullanır:

Bazı isimlerin anlamları birbirine çok yakındır ve ansiklopedi bunları aynı açıklamayla verir. Rahmân ile Rahîm "bağışlayan, esirgeyen"; Kādir, Muktedir, Kavî ve Metîn "her şeye gücü yeten, kudretli"; Bâkī ve Vâris "varlığının sonu olmayan" diye açıklanır. Bu isimlerin farkını anlatan ayrıntılı şerhler (Gazzâlî'nin el-Maksadü'l-esnâ'sı gibi) ansiklopedinin kaynakçasında sayılır.

Ebced değeri nasıl hesaplanıyor?

Ebced, Arap alfabesindeki her harfe bir sayı veren eski bir hesap düzenidir (elif 1, be 2, cim 3 … ğayn 1000). Bir ismin ebced değeri, harflerinin değerleri toplanarak bulunur. Sayfadaki değerler sitenin ebced aracındaki ebced-i kebîr tablosuyla hesaplanır. Gelenekteki yaygın uygulamaya uyularak tek kelimelik isimlerin başındaki "el" takısı (ال) sayılmaz; "Allah" lafzı, Mâlikü'l-mülk ve Zü'l-celâli ve'l-ikrâm yazıldığı gibi sayılır.

Ebced bir gelenek ve hesap yöntemidir; dinî bir ölçü sayılmaz. Aynı isim farklı imlâyla yazılırsa değeri değişebilir. Bu yüzden hesap ansiklopedideki Arapça yazılışla yapılır ve detay penceresi her harfin değerini ayrı ayrı gösterir.

Esmâ ile zikir çekmek

Bir isme dokunup "Bu isimle zikir çek" dersen zikirmatik o isimle açılır. Sayacın üstünde ismin Arapçası, okunuşu ve anlamı görünür; sayacın adı da "Yâ Latîf" gibi olur. Varsayılan hedef ismin ebced değeridir. İstersen 33, 99 ya da 100 seçebilir, zikirmatikte serbest sayıma da geçebilirsin.

İsmi ebced değeri kadar tekrar etmek halk arasında yaygın bir gelenektir; dinî bir hüküm ya da şart olarak bildirilmemiştir. Diyanet Haber'in "Tesbih ve zikirlerde sayı önemli midir?" yazısına göre Hz. Peygamber'in belli bir sayı bildirdiği zikirlerde o sayıya uyulur; sayısı bildirilmeyen zikirlerde belli bir sayıya bağlı kalmak gerekmez. Bu yüzden sayfada hiçbir isme "şu kadar çekilirse şu olur" türünden bir fazilet ya da vaat yazmadım.

TDV İslâm Ansiklopedisi de isimlerin bazı özel tesirleri olabileceğine dair geleneğe değindikten sonra muska, tütsü ve büyü gibi hurafeye varan uygulamalarla Kur'an ve hadisteki isimler arasında bağlantı kurulamayacağını açıkça yazar. Esmâ ile zikrin özü, isimlerin anlamını düşünerek Allah'ı anmak ve O'na bu isimlerle dua etmektir; A'râf 180. âyetteki çağrı da budur.

Diyanet Haber'in "Esmaü'l Hüsna" yazısı da aynı noktaya varır: bir mümin için asıl olan, isimleri ezberleyip okumakla yetinmeyip anlamlarını öğrenmek ve bu isimlerin öğrettiği anlamlarla hayatı güzelleştirmektir.

Sayfa nasıl kullanılır?

1. Arama kutusuna ismin bir kısmını yaz. Şapkalı harf ya da kesme işareti gerekmez: "mumin" yazınca Mü'min, "zelcelal" yazınca Zü'l-celâli ve'l-ikrâm bulunur. "Ya Latif" ya da "el-Latif" yazman da olur.
2. Anlamla aramak için bir kelime yaz: "affeden" Gaffâr, Gafûr ve Afüv isimlerini getirir.
3. Sayı yazarsan o sıradaki isim ve o ebced değerine sahip isimler listelenir.
4. Kart ya da liste görünümünü seç, sınıf filtresiyle zâtî, kevnî ya da insanla ilgili isimleri ayır.
5. Detay penceresinde "Önceki" ve "Sonraki" ile isimler arasında gezin. Adres çubuğundaki bağlantı açık olan ismi gösterir; bağlantıyı paylaştığında karşındaki kişi aynı ismi görür.

Arapça metinler cihazının Arapça yazı tipiyle gösterilir. Okunuşlarda ansiklopedinin transkripsiyonu korunmuştur (ör. Kābız, Mukīt); "el" takısı güneş harflerinde okunduğu gibi yazılır: er-Rahmân, es-Selâm, eş-Şehîd, en-Nûr.

Sıkça sorulan sorular

Esmâü'l-Hüsnâ kaç isimdir?

Hadiste Allah'ın doksan dokuz ismi olduğu bildirilir. Yaygın liste Tirmizî'nin rivayetidir ve Allah lafzıyla birlikte doksan dokuz isim içerir. Kur'an'da geçen ilâhî isimler ise yüzden fazladır; doksan dokuz sayısı isimleri sınırlamaz.

Neden bazı sitelerde sıra ya da isimler farklı?

Hadis kaynaklarındaki iki liste (Tirmizî ve İbn Mâce) birbirinden farklıdır ve bazı yayınlar Kur'an'dan derlenmiş başka listeler kullanır. Bu sayfa Tirmizî listesini, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin yazılış ve anlamlarıyla verir.

Esmâ ebced değeri kadar mı çekilmeli?

Hayır, bu bir gelenektir. Sayısı bildirilmeyen zikirlerde belli bir sayıya bağlı kalmak gerekmez. Zikirmatikte hedefi dilediğin gibi değiştirebilir ya da serbest sayabilirsin.

Bir ismin ebced değeri başka bir yerde neden farklı çıkıyor?

Ebced değeri yazılışa bağlıdır. Başındaki "el" takısının sayılıp sayılmaması, hemze ya da uzatma elifinin yazılıp yazılmaması sonucu değiştirir. Bu sayfa takıyı saymaz ve ansiklopedideki yazılışı kullanır; her harfin değeri detay penceresinde görünür.

İsimlerin anlamları neden kısa?

Tablodaki anlamlar ansiklopedinin verdiği kısa karşılıklardır. Her ismin geniş açıklaması için TDV İslâm Ansiklopedisi'nde o ismin kendi maddesine (ör. "Latîf", "Vedûd") bakabilirsin.