# Süreç Değerlendirme Ölçeği

> Gözlem formu, kontrol listesi ve derecelendirme ölçeği hazırlayın; öğrencilerin ölçüt düzeylerini girip genel düzeyi ve sınıf özetini görün, PDF/Word indirin.

- Adres: https://hesapo.com/surec-degerlendirme-olcegi/
- Kategori: [Öğretmen](https://hesapo.com/kategori/ogretmen/)
- Son güncelleme: 2026-10-23

Dereceleme ölçeğinin gözlem ve kontrol listelerinden nasıl ayrıldığını, genel düzeyin nasıl hesaplandığını ve iki ya da üç seçenekli puanlamanın sonuca etkisini aşağıda açıkladık.

**Kısaca**

- Araç gözlem formu, kontrol listesi ve dereceleme ölçeği hazırlar; işaretlediğin düzeylerden öğrencinin genel düzeyini ve sınıf özetini çıkarır.
- Süreç değerlendirme ölçeğinin MEB'ce belirlenmiş zorunlu, tek tip resmî formu yoktur; ölçütleri zümre kararına göre düzenle.
- 4-3-2-1 ölçekte ortalama 3,50 ve üstü Çok iyi, 2,50-3,49 İyi sayılır; bu sınırlar resmî değil, eşit aralıklı ayrımdır.
- İlkokulda puan verilmez, düzey (Çok iyi, İyi, Yeterli, Geliştirilmeli) yazılır; formda yargı değil gözlenebilir davranış cümlesi kullan.

Bu araç, öğrencileri ders sürecinde gözlemlerken kullanacağın formları hazırlar: gözlem formu, kontrol listesi ve dereceleme ölçeği. Gözlenecek davranışları kendin yazar ya da hazır listeden seçer, düzey setini belirlersin. Sonra her öğrenci için düzeyleri işaretlersin; araç öğrencinin genel düzeyini (ör. Çok iyi, İyi, Yeterli, Geliştirilmeli) bulur, istersen puanı 100'lüğe çevirir ve sınıfın özetini çıkarır. Boş formu, doldurulmuş öğrenci formlarını ve sınıf çizelgesini PDF ya da Word (.docx) olarak indirebilir veya yazdırabilirsin.

Bir uyarı: süreç değerlendirme ölçeğinin Millî Eğitim Bakanlığınca belirlenmiş zorunlu, tek tip bir resmî formu yoktur. Ortaöğretimde değerlendirme ölçeklerini alan zümresi kararla belirler; ortaokulda ve ilkokulda da gözlem araçları zümrelerde konuşulur. Bu sayfadaki şablonlar resmî örnek değildir. MEB'in öğretmen eğitimi materyallerindeki ve il ölçme değerlendirme merkezlerinin örneklerindeki düzenden yola çıkarak özgün olarak yazdım. Kendi zümre kararına göre değiştir.

## Süreç değerlendirme ne işe yarar?

Sınav, öğrencinin bir andaki ürününü ölçer. Süreç değerlendirmeyle ise öğrencinin derste nasıl çalıştığını, arkadaşlarıyla nasıl iş birliği yaptığını, görevini zamanında yapıp yapmadığını haftalar boyunca izlersin. Bu bilgi hem öğrenciye geri bildirim vermeye hem de puanlama gereken yerlerde dayanak göstermeye yarar.

Yönetmeliklerde bu tür gözlemlerin yeri şöyledir:

- İlkokul: İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20/2'ye göre ilkokulda öğrencinin başarısı gözlem formları, oyun temelli değerlendirme ve görev ölçme araçlarıyla izlenir ve "çok iyi, iyi, yeterli, geliştirilmeli" ifadeleriyle gösterilir. İlkokulda puan verilmez; Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi m.5'e göre ilkokulda hiçbir ad altında sınav yapılmaz.
- Ortaokul: Başarı sınavlar, ders etkinliklerine katılım ve varsa proje puanlarıyla değerlendirilir (İÖY m.20/4). Ders etkinliklerine katılım puanı her dönem, haftalık ders saati 2 ve daha az olan derslerde 2, daha fazla olanlarda 3 kez verilir (İÖY m.22/3). Gözlem formu, bu puanların neye dayandığını kayda geçirmenin pratik bir yoludur.
- Lise: 2025'teki değişiklikle her dönem tüm derslerden iki performans puanı verilir. İkinci puan performans görevleri, okuryazarlık becerileri, kitap okuma, derse hazırlık, devam, aktif katılım ve örnek davranışlara dayanır (Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.50/8). Bu davranışların çoğu ancak süreç içinde gözlenebilir.

## Gözlem formu, kontrol listesi ve dereceleme ölçeği farkı

MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü (ÖDSGM) ile UNICEF'in 2025'te yayımladığı sınıf içi ölçme değerlendirme kılavuzu bu araçları şöyle ayırır:

| Araç | Ne ölçer | İşaretleme | Ne zaman |
| --- | --- | --- | --- |
| Kontrol listesi | Bir davranışın ya da basamağın var olup olmadığı | Evet-Hayır, Var-Yok ya da 1-0 | Basamakları belli işler: deney güvenliği, sunum adımları |
| Dereceleme ölçeği | Davranışın ne derecede gösterildiği | Aynı düzey aralığı tüm maddelerde (ör. 4-3-2-1) | Tutum ve alışkanlıklar, katılım, iş birliği |
| Gözlem formu | Belirli süre boyunca gözlenen davranışlar | Dereceleme ya da kontrol listesi düzeninde, tarih ve not alanıyla | Haftalık ya da ünite boyunca izleme |
| Analitik rubrik | Her ölçütün hangi düzeyde karşılandığı, hücre açıklamalarıyla | Ölçüt × düzey tablosu | Ürün ve performans puanlama |

Kılavuz, dereceleme ölçeğinde sayı aralığının bütün satırlarda aynı olmasını ve düzeylerin hep artan ya da hep azalan sırada yazılmasını ister. Düzey adları da birbirinden kolayca ayırt edilebilmeli; "iyi" ile "güzel" gibi yakın anlamlı sözcükler karışıklık yaratır. Araç bu yüzden her formda tek bir düzey seti kullanır ve sütunları aynı sırada basar.

Dereceleme ölçeğini rubrikten ayıran şey hücrelerdeki açıklamadır. Dereceleme ölçeğinde madde bir davranış cümlesidir ("Verilen görevleri zamanında yerine getirir.") ve öğretmen yalnız düzeyi işaretler. Rubrikte her düzeyin ne anlama geldiği ayrıca yazılır. Ayrıntılı açıklama gereken ürünler için [rubrik oluşturucu](https://hesapo.com/rubrik-olusturucu/) aracını kullanabilirsin.

## Süreç değerlendirme aracı nasıl kullanılır?

1. Bilgilerim. Adını, branşını, okul adını ve okul müdürünün adını bir kez gir. Bu bilgiler formun imza alanına kendiliğinden yazılır.
2. Şablon seç. Süreç değerlendirme (gözlem) ölçeği, sözlü sunum kontrol listesi ya da grup değerlendirme formuyla başlayabilir, ölçüt bankasındaki diğer şablonları da açabilirsin.
3. Düzey setini belirle. Seçenekler şunlar: 4 düzey (Çok iyi, İyi, Orta, Geliştirilmeli), 4 düzey + Gözlenmedi, ilkokul düzeyleri (Çok iyi, İyi, Yeterli, Geliştirilmeli), 3 ya da 5 düzey, Evet-Hayır ya da Evet-Kısmen-Hayır.
4. Maddeleri yaz. Her madde gözlenebilir bir davranış cümlesi olsun. En çok 12 madde eklenebilir; maddelere farklı ağırlık verebilirsin.
5. Öğrenci listesini yapıştır. Excel'den ya da e-Okul'dan kopyaladığın listeyi yapıştır, sınıfı bir adla kaydet.
6. Gözlemleri gir. Öğrenciyi seç, her madde için düzey düğmesine bas, "sonraki öğrenci" ile ilerle. Herkeste aynı olan maddelerde toplu işaretlemeyi kullanabilirsin.
7. Çıktıyı al. Boş form, öğrenci başına doldurulmuş form ve sınıf çizelgesi varsayılan olarak yatay A4 basılır.

## Genel düzey nasıl hesaplanır?

Araç öğrencinin maddelerdeki düzeylerinin ortalamasını alır; maddelere ağırlık verdiysen ağırlıklı ortalamayı kullanır. Bu ortalama, komşu iki düzeyin orta noktası sınır kabul edilerek bir düzeye karşılık getirilir. 4-3-2-1 düzenli bir ölçekte sınırlar şöyledir:

| Ortalama | 4 düzey | İlkokul düzeyleri |
| --- | --- | --- |
| 3,50 ve üstü | Çok iyi | Çok iyi |
| 2,50 - 3,49 | İyi | İyi |
| 1,50 - 2,49 | Orta | Yeterli |
| 1,50'nin altı | Geliştirilmeli | Geliştirilmeli |

Bu sınırlar resmî bir eşik değildir. Düzeyleri eşit aralıklarla ayırmanın en doğal yolu olduğu için onları seçtim. Zümren farklı bir eşik belirlediyse sonucu ona göre yorumla.

Örnek: yedi maddelik gözlem ölçeğinde öğrencinin düzeyleri 4, 4, 3, 3, 3, 2 ve 4 olsun. Toplam 23, ortalama 23 ÷ 7 = 3,29. Bu değer 2,5 ile 3,5 arasında kaldığı için genel düzey İyi olur. Aynı öğrencinin bir sonraki gözleminde düzeyler 4, 4, 4, 3, 4, 3 ve 3 çıkarsa toplam 25, ortalama 3,57 ve genel düzey Çok iyi olur.

Puan gerekiyorsa araç ham puanı 100'lüğe de çevirir: alınan puan ÷ en yüksek puan × 100. İlk örnekte 23 ÷ 28 × 100 = 82,14; tam puana yuvarlanınca 82. Bu da resmî bir formül değildir, yalnızca ham puanı orantılı olarak 100'e taşır. İlkokul düzey setinde 100'lük puan gösterilmez.

## Evet-Hayır ve Evet-Kısmen-Hayır puanlaması

Kontrol listelerinde düzeylerin sayı karşılıkları şöyledir:

| Düzen | Puanlar | Örnek |
| --- | --- | --- |
| Evet-Hayır | Evet = 1, Hayır = 0 | 10 maddelik sunum kontrol listesinde 7 Evet: 7 ÷ 10 × 100 = 70 |
| Evet-Kısmen-Hayır | Evet = 2, Kısmen = 1, Hayır = 0 | 6 maddelik grup formunda 3 Evet, 2 Kısmen, 1 Hayır: (6 + 2) ÷ 12 × 100 = 66,67, yuvarlanınca 67 |

Evet-Kısmen-Hayır örneğinde ortalama 8 ÷ 6 = 1,33 olur. Evet ile Kısmen arasındaki sınır 1,5, Kısmen ile Hayır arasındaki sınır 0,5 olduğu için genel düzey "Kısmen" çıkar. Kontrol listesi çoğu zaman puan için kullanılmaz, eksik basamağı görmeye yarar. O durumda öğrencinin formunda hangi maddelerin "Hayır" olduğuna bakmak sana toplam puandan daha çok şey söyler.

Bir madde işaretlenmeden bırakılırsa araç o öğrencinin sonucunu hesaplamaz ve "Eksik" yazar; boş maddeyi tahminle doldurmaz. Geçerli özrü olmadan çalışmaya katılmayan öğrenci için "G" seçebilirsin; çizelgede G görünür.

## Sınıf özeti

Puan çizelgesinde her öğrencinin satırında madde düzeyleri, toplam, varsa 100'lük puan ve genel düzey yer alır. Çizelgenin altındaki sınıf özeti şunları gösterir:

- sınıf ortalaması, en yüksek ve en düşük sonuç,
- düzey dağılımı (kaç öğrencinin Çok iyi, İyi, Yeterli, Geliştirilmeli olduğu),
- madde bazında ortalama ve başarı yüzdesi.

En çok işe yarayan kısım madde bazındaki tablodur. "Düşüncelerini açık ve anlaşılır biçimde ifade eder" maddesinde sınıfın ortalaması düşükse sorun tek tek öğrencilerde değil, derste o beceriye ayrılan zamandadır. İstersen çizelgeye okul müdürünün "UYGUNDUR" onay alanını da ekleyebilirsin.

## Beş öğrencilik grupla sınıf çizelgesi örneği

6/B sınıfının fen bilimleri öğretmeni, bir deney haftasında beş kişilik bir grubu varsayılan yedi maddelik gözlem ölçeğiyle izliyor. Ölçekte 4 düzey var (Çok iyi 4, İyi 3, Orta 2, Geliştirilmeli 1), kademe ortaokul ve 100'lük puan açık. Bir öğrencinin "Düşüncelerini açık ve anlaşılır biçimde ifade eder" maddesini o hafta gözleyemiyor, bir öğrenci de çalışmaya katılmıyor ve G işaretleniyor. Araç sınıf puan çizelgesini şöyle bastı:

| No | Madde düzeyleri (1-7) | Toplam | Puan (100) | Düzey |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 101 | 4, 4, 3, 4, 4, 3, 3 | 25 | 89 | Çok iyi |
| 102 | 3, 2, 2, 3, 4, 3, 2 | 19 | 68 | İyi |
| 103 | 4, 3, 2, 4, 4, 4, 3 | 24 | 86 | İyi |
| 104 | 3, 3, boş, 3, 4, 3, 3 | yok | Eksik | yok |
| 105 | G | G | G | G |

Çizelgenin altındaki sınıf özeti: değerlendirilen öğrenci 3 (G: 1, eksik: 1), sınıf ortalaması 81, en yüksek 89, en düşük 68; düzey dağılımı 1 Çok iyi, 2 İyi.

Bu tablodan çıkan dersler:

1. 103 numaralı öğrencinin puanı 86, düzeyi İyi. Ortalaması 24 ÷ 7 = 3,43 olduğu için Çok iyi sınırı olan 3,50'nin altında kalıyor. 3,50 ortalama 100'lükte 87,5'e denk gelir; 89 alan öğrenci 3,57 ortalamayla Çok iyi. Yani 86 ile 89 arasındaki üç puanlık fark iki ayrı düzey demek. Veliye ya da öğrenciye sonucu anlatırken hangisini söylediğini netleştir.
2. 104 numaralı öğrencinin tek boş maddesi bütün sonucunu "Eksik" yaptı. Buna rağmen işaretlenen altı maddesi madde bazındaki ortalamalara girdi: birinci maddede 4 öğrencinin ortalaması 3,5, üçüncü maddede ise 3 öğrencinin ortalaması 2,33. Eksik öğrenci sınıf ortalamasını değiştirmiyor, madde tablosunu değiştiriyor.
3. Madde tablosunda en düşük satır "Düşüncelerini açık ve anlaşılır biçimde ifade eder" oldu: ortalama 2,33, başarı %58,3, sınıf düzeyi Orta. Öteki maddelerin hepsi İyi ya da Çok iyi çıktı. Gruptaki öğrencilerin sonucu tek tek İyi görünse de deney raporunu sözlü sunma kısmına ayrı zaman ayırmak gerektiğini bu satır gösteriyor.

G işaretli öğrenci ne ortalamaya ne de madde tablosuna giriyor; çizelgede bütün hücreleri G olarak basılıyor. Eksik maddeyi sonradan gözleyip girdiğinde 104 numaranın puanı ve düzeyi kendiliğinden hesaplanır, sınıf özeti de 4 öğrenciye göre yenilenir.

## Süreç gözlemi yazarken sık yapılan hatalar

- Davranış yerine yargı yazmak. "Tembel" ya da "ilgisiz" gözlenen bir davranış değildir. "Verilen görevleri zamanında yerine getirir" gibi gözlenebilir bir cümle yaz.
- Tek gözlemle karar vermek. Süreç değerlendirme süreç içinde yapılır. Tek dersteki gözleme göre birkaç haftalık kayıt daha güvenilirdir.
- Ders etkinliklerine katılım puanını tek soruyla vermek. Bu puan bir sözlü sınav sayılmaz, sınav notunun kopyası da olmamalı. Puanın dayanağı gözlem formundaki kayıtlardır.
- Kontrol listesinde derece aramak. Evet-Hayır listesi "ne kadar iyi" sorusuna cevap vermez. Derece gerekiyorsa dereceleme ölçeğine geç.
- Her maddeye aynı ağırlığı vermek zorunda hissetmek. Örneğin derse hazırlık senin için katılımdan daha önemliyse ağırlığını artır, ama bunu zümrede konuş ve öğrencilere duyur.

## Gözlem kayıtları ve kişisel veriler

Gözlem kayıtları öğrenci hakkında kişisel veridir; bir öğrencinin hangi maddede hangi düzeyi aldığı da bu kapsama girer. Başka bilgisayarda çalışmak için "Bilgilerim" kartından JSON yedek alıp oraya yükleyebilirsin. Ortak kullanılan bir bilgisayarda işin bitince bilgilerini sil.

## Sık sorulan sorular

### İlkokulda süreç değerlendirme ölçeği puan verir mi?

Hayır. İlkokulda puan verilmez; ilkokul düzey setini seçtiğinde araç yalnız genel düzeyi (Çok iyi, İyi, Yeterli, Geliştirilmeli) gösterir.

### Genel düzey için 3,5 / 2,5 / 1,5 sınırları zorunlu mu?

Hayır. Bu sınırlar 4-3-2-1 düzeylerinin orta noktalarıdır ve eşit aralıklı bir ölçekte en doğal ayrımı verir. Zümren başka bir eşik belirlediyse onu uygula.

### Kontrol listesi ile dereceleme ölçeğini aynı formda kullanabilir miyim?

Bir form tek düzey seti kullanır; ÖDSGM kılavuzu da sayı aralığının bütün satırlarda aynı olmasını ister. İki tür madde gerekiyorsa iki ayrı form hazırla.

### Gözlenmedi düzeyi ne zaman seçilir?

Davranışı gözleme fırsatı olmadığında ya da öğrenci davranışı hiç göstermediğinde. Gözlenmedi düzeyi 0 sayılır ve ortalamayı düşürür. Bu yüzden "fırsat olmadı" ile "göstermedi" arasındaki farkı kendi gözlem notlarında ayırman iyi olur.

### Ders etkinliklerine katılım puanını bu araçla verebilir miyim?

Gözlem kayıtlarını bu araçla tutup 100'lük karşılığını görebilirsin. Puan için ölçütleri ayrıntılı tanımlamak istiyorsan [performans görevi değerlendirme formu](https://hesapo.com/performans-gorevi-degerlendirme-formu/) aracındaki ders etkinliklerine katılım şablonu daha uygun olur.

### Formu Word'de düzenleyebilir miyim?

Evet. Word çıktısındaki tablolar düzenlenebilir; okul antetini ve kendi notlarını ekleyebilirsin.

## Kaynaklar

- MEB, Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20/2, m.20/4, m.22/3 (son değişiklik RG 28.07.2026/33323).
- MEB, Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.50/8 (RG 22.02.2025/32821).
- MEB, Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi m.5.
- MEB ÖDSGM ve UNICEF, "Ölçme ve Değerlendirme Kılavuz Kitabı: Sınıf İçi Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Öğretmenlerin Güçlendirilmesi" (2025).
- MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretmen eğitimi Modül 5-2 "Ölçme ve Değerlendirme Uygulamaları" (kontrol listesi ve grup değerlendirme formu örnekleri).

Proje puanlaması için [proje değerlendirme formu](https://hesapo.com/proje-degerlendirme-formu/), ayrıntılı puanlama anahtarı için [rubrik oluşturucu](https://hesapo.com/rubrik-olusturucu/) araçlarına bakabilirsin.

---

Bu metin https://hesapo.com/surec-degerlendirme-olcegi/ sayfasının Markdown sürümüdür (Hesapo). Hesaplayıcı yalnız sayfada çalışır. Atıf için sayfanın adresini kullanın.