# Sosyometri ve Sosyogram Hazırlama

> Öğrenci tercihlerini girin; sosyometri değerlendirme çizelgesini, seçilme puanlarını, karşılıklı tercihleri ve sosyogramı PDF, Word ve Excel olarak alın.

- Adres: https://hesapo.com/sosyometri/
- Kategori: [Öğretmen](https://hesapo.com/kategori/ogretmen/)
- Son güncelleme: 2026-10-09

Seçilme puanının nasıl hesaplandığını, liderlerin, yalnızların, çekimser ve tutarsız öğrencilerin nasıl bulunduğunu ve sosyogramın nasıl okunduğunu örnek bir sınıfla aşağıda anlattık.

**Kısaca**

- Sosyometri aracı öğrencilerin arkadaş tercihlerini işler; seçilme puanını, karşılıklı çiftleri, klikleri ve sosyogramı kendisi çıkarır.
- Üç tercihli formda 1. tercih 3, 2. tercih 2, 3. tercih 1 puan getirir; hiç seçilmeyen öğrenci 0 alır.
- Lider eşiği (sınıf ortalaması + bir standart sapma) yönergeden değil araçtan gelir; raporuna yazarken bunu belirt.
- Yönerge sosyometriyi ders yılı başında önermez; öğrenciler birbirini tanıdıktan sonra uygula, sonuçları öğrencilere gösterme.

Sosyometri aracı, sınıfındaki öğrencilerin "kiminle birlikte olmak isterdin?" sorularına verdiği yanıtları tabloya döker ve sınıfın arkadaşlık haritasını çıkarır. Öğrenci listeni girersin, her öğrencinin yazdığı adları liste numarasıyla işlersin. Araç Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri yönergesindeki puanlamayla her öğrencinin kaç kez ve hangi sırayla seçildiğini sayar, birbirini seçen çiftleri ve küçük grupları bulur, sosyogramı da kendisi çizer. Sonuç A4 yatay bir dosya olur: çizelge, sonuç tablosu, bulgular, çizim ve senin yorumun için imzalı bir alan.

Sosyometri, Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün (ÖERGM) bireyi tanıma teknikleri arasında yer alır. Yönergeye göre amacı bir sınıfın ya da grubun sosyal yapısını ve uyumunu, öğrencilerin sosyal gelişimini ve grup içindeki yerini görmektir. Sosyal mesafeler, içe ya da dışa dönük öğrenciler, yalnız kalanlar, liderler ve gruplaşmalar bu teknikle ortaya çıkar. Uygulayıcı sınıf ya da şube rehber öğretmeni veya okulun rehberlik öğretmenidir; hedef kitle 3. sınıftan 8. sınıfa kadar bütün sınıflar ve ortaöğretimdeki tüm öğrencilerdir.

## Sosyometri nasıl hazırlanır?

1. Sınıf listesini gir. e-Okul'dan ya da Excel'den kopyaladığın adları yapıştır veya CSV dosyasından al. Araç en çok 45 öğrenci kabul eder. Yönerge 30-40 kişiyi geçmeyen gruplarda uygulamanın değerlendirmeyi kolaylaştırdığını söylüyor, kalabalık bir şubede bunu aklında tut. İstersen her adın yanına K ya da E yaz; sosyogramda kızlar daire, erkekler kare olarak görünür.
2. Soruları seç. Bir ile dört arası soru kullanabilirsin. ÖERGM formundaki dört örnek soru hazır gelir: pikniğe kiminle gitmek istersin, kiminle ders çalışmak istersin, kiminle oturmak istersin, bir projede kimin yanında olmasını istersin.
3. Kaç ad yazılacağını belirle. Her öğrenci 1 ile 5 arası ad yazabilir; resmî örnekte bu sayı 3.
4. Öğrenci uygulama formunu yazdır. Her öğrenci için adı yazılı bir sayfa çıkar; sayfada sorular ve numaralı tercih satırları bulunur. Bu düzen ÖERGM'nin "Sosyometri Uygulama Örnekleri" formunu izler.
5. Tercihleri işle. Formlar toplandıktan sonra her öğrencinin satırına seçtiği arkadaşların liste numaralarını sırasıyla yaz. Excel'de hazırladığın bir bloğu kopyalayıp tabloya yapıştırabilirsin. Öğrencinin kendini seçmesi, aynı adı iki kez yazması ya da listede olmayan bir numara hesaba katılmaz ve araç bunlar için uyarı verir.
6. Çıktıyı al. Çizelge, sonuç tablosu, bulgular ve sosyogram önizlemede görünür. PDF, Word ya da Excel olarak indirebilirsin.

## Seçilme puanı nasıl bulunur?

ÖERGM yönergesindeki puanlama tercih sırasına ağırlık verir. Üç tercihli uygulamada 1. tercih 3 puan, 2. tercih 2 puan, 3. tercih 1 puan getirir; seçilmeyen öğrenci 0 alır. Tercih sayısını değiştirirsen kural aynı mantıkla genişler: k tercihli formda r. tercih k − r + 1 puan değerindedir. Beş tercihte 1. tercih 5, son tercih 1 puan olur. Sıranın önemli olmadığını düşündüğün bir uygulamada "her tercih 1 puan" seçeneğini açabilirsin; o zaman seçilme puanı seçilme sayısına eşit olur.

Aşağıda 8 kişilik uydurma bir grupla hesabı adım adım görebilirsin. Her öğrenci "Kiminle birlikte oturmak isterdin?" sorusuna 3 ad yazdı; yalnız Furkan ve Hakan ikişer ad yazdı.

| No | Öğrenci | 1. tercihi | 2. tercihi | 3. tercihi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Ada | Ceren | Ece | Gizem |
| 2 | Baran | Furkan | Deniz | Ada |
| 3 | Ceren | Ada | Ece | Gizem |
| 4 | Deniz | Ece | Gizem | Ada |
| 5 | Ece | Ada | Ceren | Baran |
| 6 | Furkan | Baran | Deniz | yok |
| 7 | Gizem | Ada | Ceren | Ece |
| 8 | Hakan | Furkan | Baran | yok |

Şimdi her öğrencinin kaç kez hangi sırada yazıldığını sayıp puanı çıkaralım.

| Öğrenci | 1. tercih (×3) | 2. tercih (×2) | 3. tercih (×1) | Seçilme sayısı | Seçilme puanı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ada | 3 | 0 | 2 | 5 | 9 + 0 + 2 = 11 |
| Baran | 1 | 1 | 1 | 3 | 3 + 2 + 1 = 6 |
| Ceren | 1 | 2 | 0 | 3 | 3 + 4 + 0 = 7 |
| Deniz | 0 | 2 | 0 | 2 | 0 + 4 + 0 = 4 |
| Ece | 1 | 2 | 1 | 4 | 3 + 4 + 1 = 8 |
| Furkan | 2 | 0 | 0 | 2 | 6 + 0 + 0 = 6 |
| Gizem | 0 | 1 | 2 | 3 | 0 + 2 + 2 = 4 |
| Hakan | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

Puanların toplamı 46, ortalaması 46 ÷ 8 = 5,75. Gruptaki toplam tercih sayısı 22 (altı öğrenci 3'er, iki öğrenci 2'şer ad yazdı).

## Statü indeksi, z puanı ve karşılıklılık

Sonuç tablosunda puanın yanında birkaç ölçü daha bulunur. Sosyometrik statü indeksi, öğrencinin seçilme sayısının seçilebileceği en yüksek sayıya oranıdır: seçilme sayısı ÷ (öğrenci sayısı − 1). Örnekte Ada 5 kez seçildi, 7 arkadaşı vardı; indeksi 5 ÷ 7 ≈ 0,71. Hakan'ın indeksi 0.

Z puanı, öğrencinin seçilme puanının sınıf ortalamasından kaç standart sapma uzakta olduğunu gösterir. Örnek grupta standart sapma yaklaşık 3,03; Ada'nın z puanı (11 − 5,75) ÷ 3,03 ≈ 1,73, Hakan'ınki yaklaşık −1,90. Farklı büyüklükteki sınıfları ya da aynı sınıfın iki uygulamasını karşılaştırırken z puanı ham puandan daha anlamlıdır.

Karşılıklı tercih, iki öğrencinin birbirini yazmasıdır. Örnekte altı karşılıklı çift var: Ada-Ceren, Ada-Ece, Ada-Gizem, Baran-Furkan, Ceren-Ece ve Ceren-Gizem. Karşılıklılık oranı 2 × karşılıklı çift ÷ toplam tercih ile bulunur: 2 × 6 ÷ 22 ≈ %54,5. Bu oran yükseldikçe sınıftaki tercihlerin daha çok iki yönlü olduğunu anlarsın. Ayrıca araç verdiği tercih sayısını da gösterir, böylece kimin formu eksik doldurduğunu görürsün.

Klik, birbirini karşılıklı seçen üç ya da daha fazla öğrenciden oluşan gruptur. Araç bunu karşılıklı tercihlerin oluşturduğu ağda en geniş tam bağlı grupları arayarak bulur. Örnekte iki klik var: Ada, Ceren ve Ece ile Ada, Ceren ve Gizem. Ece ile Gizem birbirini karşılıklı seçmediği için dördü tek bir klik sayılmaz.

## Lider, yalnız, çekimser ve tutarsız öğrenciler

Yönerge lideri "en çok tercih edilen" öğrenci olarak sözle tanımlıyor, sayısal bir eşik vermiyor. Araç bunu ölçülebilir hâle getirmek için kendi eşiğini kullanır: seçilme puanı sınıf ortalamasının en az bir standart sapma üstünde olan öğrenci lider sayılır. Bu eşik yönergeden değil araçtan gelir; raporuna yazarken bunu belirtmen iyi olur. Örnekte eşik 5,75 + 3,03 = 8,78; bunu geçen tek öğrenci 11 puanlı Ada.

Diğer durumlar şöyle tanımlanır:

- Yalnız: hiç seçilmeyen öğrenci. Örnekte Hakan.
- Çekimser: arkadaşları onu yazdığı hâlde kendisi istenen sayıda ad yazmayan öğrenci. Furkan iki kez 1. tercih olarak seçildi ama yalnız iki ad yazdı.
- Tutarsız: kendisini seçenlerden hiçbirini seçmeyip başkalarını seçen öğrenci. Deniz'i Baran ve Furkan yazdı; Deniz ise Ece, Gizem ve Ada'yı yazdı.
- Klik üyesi: yukarıda anlatılan karşılıklı gruplardan birinde bulunan öğrenci.

Bu adlar tekniğin terimleridir, öğrencinin kişiliği hakkında hüküm taşımaz. Hakan'ın yalnız çıkması sınıfa yeni gelmiş olmasından, Deniz'in tutarsız çıkması o gün başka bir arkadaşını düşünmesinden kaynaklanabilir.

## Sosyogram nasıl okunur?

Sosyogram, tercihleri bir çizim olarak gösterir. Araç öğrencileri iç içe halkalara yerleştirir. Merkezde liderler, onun dışında puanı ortalamanın üstünde kalanlar, sonra seçildiği hâlde ortalamanın altında kalanlar, en dışta da hiç seçilmeyenler durur. Örnekte Ada merkezde; Baran, Ceren, Ece ve Furkan ikinci halkada; Deniz ve Gizem üçüncü halkada; Hakan dış halkada.

Oklar seçen öğrenciden seçilen öğrenciye gider. Renkler resmî formdaki kalem renklerini izler: 1. tercih kırmızı düz çizgi, 2. tercih mavi kesik çizgi, 3. tercih siyah noktalı çizgi. Karşılıklı tercih çift başlı okla çizilir. Siyah-beyaz yazdıracaksan renkleri kapatırsın; o zaman tercihler yalnız çizgi deseninden ayrılır. Düğümlerde liste numarası ya da baş harfler yazabilir. Kalabalık bir sınıfta çizim karışıyorsa yalnız 1. tercihleri gösterme seçeneği en güçlü bağları öne çıkarır.

Yönerge sosyogramı yorumlarken şu sorulara bakmanı öneriyor: sınıfta gruplaşmalar ve klikler var mı, varsa nedeni ne; sınıfta bütünlük var mı, kopukluk nerede; birinci, ikinci ve üçüncü derece yakınlaşmalar nasıl dağılıyor; liderlerin özellikleri neler ve sınıfın işleyişini nasıl etkiliyor; öğrenciler lider seçerken hangi değerlere bakıyor; istenmeyen öğrenciler neden istenmiyor. Örnek grupta Ada, Ceren, Ece ve Gizem'in oluşturduğu sıkı bir küme ile Baran-Furkan çifti görünüyor; Hakan ise iki arkadaşını yazmış ama karşılık almamış.

Sosyogram ilişkilerin nedenini söylemez, yalnız resmini çizer. Yönerge yalnız kalan öğrenciler için öğrencinin kendisiyle ve ailesiyle görüşerek yalnızlığın nedenini araştırmayı öneriyor. Bu görüşmeleri [öğrenci görüşme formu](https://hesapo.com/ogrenci-gorusme-formu/) ile kayda geçirebilir, sınıf içi gözlemlerini [öğrenci gözlem formu](https://hesapo.com/ogrenci-gozlem-formu/) ile tutabilirsin.

## Uygulama zamanı ve yönerge

Öğrencilerin birbirini iyi tanıması gerektiği için yönerge sosyometrinin ders yılının başında uygulanmasını önermiyor. Ekim sonu ya da kasım, yeni oluşmuş bir sınıf için daha uygun bir dönemdir. Başlamadan önce amacını belirle, soruları da o amaca göre seç: oturma düzeni için "yanında oturmak", proje grupları için "projede yanında olmasını istemek" sorusu daha işe yarar.

Uygulama sırasında formu dağıtırsın ve yönergeyi okursun. Öğrencilere yazdıklarını kimseye göstermemeleri, en fazla 3 ad yazmaları, yazacak arkadaşları yoksa kâğıdı boş bırakabilecekleri söylenir. O gün sınıfta olmayan bir arkadaşlarını yazabilirler, ama sınıf dışından birini yazmamalıdırlar.

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği m.23/1-e, sınıf rehber öğretmeninin uzmanlık bilgisi gerektirmeyen bireyi tanıma tekniklerini rehber öğretmenle iş birliği yaparak sınıfında uygulamasını ve sonuçları rehberlik servisiyle paylaşmasını istiyor. Bu yüzden sosyometriyi tek başına planlamak yerine okulun rehber öğretmeniyle konuşarak yapman daha doğru olur. Uygulamayı [sınıf rehberlik planı](https://hesapo.com/sinif-rehberlik-plani/) içinde ilgili haftaya "Sosyometri uygulaması" olarak yazabilir, sonucunu dönem sonunda [rehberlik faaliyet raporu](https://hesapo.com/rehberlik-faaliyet-raporu/) içinde özetleyebilirsin.

## Çıktıda neler var?

Dosya A4 yatay basılır. İlk bölümde resmî "Sosyometri Değerlendirme Çizelgesi" bulunur: satırlarda seçen, sütunlarda seçilen öğrenciler vardır, hücrede tercih sırası yazar. Çizelgenin altında her öğrencinin kaç kez 1., 2. ve 3. tercih olduğu ve seçilme puanı yer alır. Ardından sonuç tablosu, bulgular, sosyogram ve öğretmenin değerlendirme yorumu ile imza alanı gelir.

Excel dosyasında tercih sayıları ve seçilme puanı EĞERSAY (COUNTIF) formülleriyle kurulur. Çizelgedeki bir tercihi düzelttiğinde alt satırdaki sayılar ve puan da değişir.

ÖERGM'nin aynı form listesinde "Kimdir Bu?" ve "Kime Göre Ben Neyim" gibi başka teknikler de var. Bunlar ayrı tekniklerdir ve bu araç onları hazırlamaz.

## Etik açıdan dikkat edilecekler

Sosyometri sonuçlarını öğrencilere gösterme ve kimseyi bu sonuçlarla etiketleme. "En az seçilen" listesi sınıfta dolaşırsa çocuğa verdiği zarar, tekniğin sağladığı bilgiden büyük olur. Resmî örneklerde olumsuz tercih sorusu ("kimi yanında istemezsin") bulunmuyor. Bu tür bir soru etiketleme riskini artırır; araçtaki hazır sorular da yalnız olumlu tercihleri sorar.

Öğrencilerin yazdığı adlar özel nitelikli veri sayılmasa da çocuklara ait kişisel veridir. Formları ve çıktıyı rehberlik dosyasında kapalı tut, ortak bilgisayarlarda bırakma, sonuçları yalnız rehber öğretmenle ve gerektiğinde okul yönetimiyle paylaş.

## Sıkça sorulan sorular

### Sosyometriyi hangi sınıflarda uygulayabilirim?

Yönerge hedef kitleyi 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar ile ortaöğretimdeki tüm öğrenciler olarak tanımlıyor. 1 ve 2. sınıflar bu listede yok.

### Öğrenci kaç ad yazmalı?

Resmî yönergede en fazla 3 ad yazılması söyleniyor. Araçta 1 ile 5 arası seçebilirsin; puanlama seçtiğin sayıya göre ayarlanır.

### Kâğıdı boş bırakan öğrenci ne olur?

Yönerge yazacak arkadaşı olmayan öğrencinin kâğıdı boş bırakabileceğini söylüyor. Bu öğrenci başkalarınca seçildiyse araç onu "çekimser" olarak işaretler; hiç seçilmediyse yalnızca "yalnız" görünür.

### Lider eşiği neden bir standart sapma?

Yönerge lideri sözle tanımlıyor ve sayı vermiyor. Araç, sınıf büyüklüğünden bağımsız çalışsın diye ortalama artı bir standart sapma eşiğini kullanır. Raporunda bu eşiğin araca ait olduğunu belirtebilirsin.

### Bir yılda kaç kez uygulamalıyım?

Yönergede bir sayı geçmiyor. Bazı öğretmenler ilk dönemin ortasında ve ikinci dönemde birer kez uygulayıp değişimi karşılaştırıyor. Bunu rehber öğretmeninle birlikte kararlaştır.

### Sonuçları velilerle paylaşabilir miyim?

Sınıfın bütün sosyogramını velilerle paylaşma; başka çocukların tercihlerini de gösterir. Yalnız kalan bir öğrencinin velisiyle görüşürken yalnız o öğrenciye ait gözlemini anlatman yeterli.

Kaynaklar: ÖERGM, Bireyi Tanıma Teknikleri, B.G.G.9.a Sosyometri yönergesi ve formları (orgm.meb.gov.tr); Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği, RG 14.08.2020/31213, m.23/1-e (mevzuat.gov.tr).

Rehberlikle ilgili diğer belgeler için [okul rehberlik programı](https://hesapo.com/okul-rehberlik-programi/), [öğrenci bilgi formu](https://hesapo.com/ogrenci-bilgi-formu/) ve [öğrenci yönlendirme formu](https://hesapo.com/ogrenci-yonlendirme-formu/) sayfalarına bakabilirsin. Sınıfın ad listesini düzenli tutmak için [sınıf listesi](https://hesapo.com/sinif-listesi/) aracını kullanabilirsin. Kademene göre bütün belgeler [ilkokul](https://hesapo.com/ilkokul/), [ortaokul](https://hesapo.com/ortaokul/) ve [lise](https://hesapo.com/lise/) sayfalarında, türüne göre [öğretmen evrakları](https://hesapo.com/ogretmen-evraklari/) sayfasında.

---

Bu metin https://hesapo.com/sosyometri/ sayfasının Markdown sürümüdür (Hesapo). Hesaplayıcı yalnız sayfada çalışır. Atıf için sayfanın adresini kullanın.