# Şafak Hesaplama > İl veya koordinata göre şafak (fecr) vaktini ve akşam alacakaranlığının bitişini, güneşin −18° altında olduğu astronomik ölçütle hesaplayın. - Adres: https://hesapo.com/safak/ - Kategori: [Zaman](https://hesapo.com/kategori/zaman/) - Son güncelleme: 2026-10-16 Sivil, denizcilik ve astronomik alacakaranlık arasındaki farkı, şafakla imsak vaktinin ilişkisini ve yüksek enlemlerde sonucun neden tanımsız çıkabildiğini aşağıdaki rehberde İstanbul örneğiyle okuyabilirsiniz. **Kısaca** - Şafak, güneşin sabah ufkun 18° altına geldiği andır; araç aynı ölçütle akşam alacakaranlığının bitişini ve astronomik gece süresini de verir. - Hesap gün doğumu yöntemiyle aynıdır; yalnız ufuk eşiği −0,833° yerine −18° alınır. - İstanbul'da 21 Haziran'da şafak yaklaşık 03:24, gün doğumu 05:32'dir; yazın gece kısa, alacakaranlık uzundur. - Araç dinî vakit cetveli değildir; imsak ve diğer vakitler için Diyanet'in resmî vakit takvimini esas al. Seçtiğin il ya da koordinat ve tarih için şafak (fecr) vaktini ve akşam alacakaranlığının bitişini bu araç hesaplar. Ölçüt astronomiktir: güneşin ufkun 18° altında olduğu an. Aynı sonuç ekranında güneş doğuşu, güneş batışı ve astronomik gecenin süresi de yer alır. Gökyüzü gözlemi, astrofotoğraf, sabah yürüyüşü planı için ya da imsak vaktinin astronomik temelini anlamak istiyorsan işine yarar. ## Şafak nedir? Şafak, güneş doğmadan önce doğu ufkunda belirmeye başlayan aydınlık evredir. Güneş ufkun altındayken bile ışığı yüksek atmosferde dağılır ve gökyüzü gece karanlığından çıkmaya başlar. Dinî literatürde bu ana fecr denir ve sabah vakti bununla başlar. Akşam tarafındaki karşılığı, güneş battıktan sonra gökyüzündeki son aydınlığın söndüğü an, yani akşam alacakaranlığının sonudur. ### Alacakaranlık türleri Astronomide alacakaranlık, güneşin ufkun ne kadar altında olduğuna göre üçe ayrılır: sivil alacakaranlık (güneş 0° ile 6° altında), deniz alacakaranlığı (6° ile 12°) ve astronomik alacakaranlık (12° ile 18°). Güneş 18°'nin altına inince gökyüzü astronomik olarak tam karanlıktır. Bu araç şafak ölçütü olarak 18° eşiğini kullanır. ## Şafak vakti nasıl hesaplanır? Hesap, gün doğumunda kullanılan yöntemin aynısıdır; yalnızca ufuk eşiği farklıdır. Gün doğumu için −0,833°, şafak için −18° kullanılır. 1. İl ya da koordinat ile tarihi belirle; saat dilimi farkını Türkiye için +3 olarak bırak. 2. Araç o günün güneş sapma açısını (δ) ve zaman denklemini hesaplar. 3. Güneş yüksekliği −18° olacak şekilde saat açısını çözer. 4. Sabah çözümü şafağı, akşam çözümü akşam alacakaranlığının sonunu verir. 5. Sonuç UTC'den yerel saate çevrilir; gece süresi, akşam ve sabah anları arasındaki farktan bulunur. ### Şafak vakti formülü ``` cos(H) = [cos(90° − h) − sin(φ)·sin(δ)] / [cos(φ)·cos(δ)] φ = enlem, δ = güneşin sapma açısı, h = −18° (şafak/alacakaranlık) Şafak (UTC dakika) ≈ 720 − 4·(boylam + H) − zaman denklemi Akşam alacakaranlığı ≈ 720 − 4·(boylam − H) − zaman denklemi Astronomik gece süresi = Şafak ile akşam alacakaranlığı arasındaki karanlık aralık ``` cos(H) değeri 1'den büyük ya da −1'den küçük çıkarsa güneş o enlem ve tarihte hedef yüksekliğe ulaşmıyor demektir. Araç bu durumda saat yerine açıklayıcı bir mesaj gösterir. ## Örnek: İstanbul'da şafak ve akşam alacakaranlığı Aşağıdaki değerleri aracın varsayılan konumu olan İstanbul için, UTC+3 saat dilimiyle hesapladım. ``` İstanbul, 21 Haziran 2026 (UTC+3) Şafak (güneş −18°) : 03:24 Güneş doğuşu : 05:32 Güneş batışı : 20:40 Akşam alacakaranlığı sonu : 22:48 Astronomik gece süresi : 4 sa 37 dk İstanbul, 21 Aralık 2026 (UTC+3) Şafak (güneş −18°) : 06:46 Güneş doğuşu : 08:25 Güneş batışı : 17:39 Akşam alacakaranlığı sonu : 19:18 Astronomik gece süresi : 11 sa 28 dk ``` Haziranda şafak ile gün doğumu arasında yaklaşık iki saatlik bir aydınlık evre var; aralıkta bu süre yaklaşık 1 saat 40 dakikaya iniyor. Yaz aylarında gece kısa, alacakaranlık uzundur. Ankara için 21 Haziran'da şafak 03:17, akşam alacakaranlığı sonu 22:24 çıkıyor; Kars için bu değerler sırasıyla 02:31 ve 21:48. ## Şafak, imsak ve fecr arasındaki ilişki Şafak astronomik bir kavramdır. İmsak ve fecr ise dinî vakit terimleridir; sabah namazı ve orucun başlangıcıyla ilgilidir. Aracın sonuç notunda da yazdığı gibi Diyanet imsak vakti için −18° açısını kullanır, bu yüzden araçtaki şafak değeri imsak vaktine yakın çıkar. Yine de dinî vakitlerde yuvarlama, ihtiyat dakikaları ve yüksek enlem kuralları gibi ek kabuller olabilir. > **Uyarı:** Bu araç dinî vakit cetveli değildir. Astronomik şafak yaklaşık bir hesaptır ve birkaç dakika sapabilir. İmsak, sabah, yatsı ve diğer namaz ve oruç vakitleri için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmî vakit takvimini (namazvakitleri.diyanet.gov.tr) esas al. ## Şafak hesabında enlem ve mevsim etkisi ### Yüksek enlemlerde alacakaranlık Enlem arttıkça yaz aylarında güneş gece ufkun altına daha az iner. Belli bir enlemin üzerinde güneş yaz boyunca −18°'ye hiç ulaşmayabilir; o zaman astronomik gece oluşmaz. Örneğin Londra civarında (yaklaşık 51,5°K) 21 Haziran için araç "astronomik gece yok, şafak tanımsız" sonucunu verir. Türkiye'nin enlemlerinde böyle bir durum yaşanmaz. ### Gece yarısı güneşi Kuzey Kutup Dairesi'nin içinde güneş yaz aylarında hiç batmayabilir. Norveç'in kuzeyindeki 69,65°K 18,96°D noktası için 21 Haziran'da araç güneş doğuşu ve batışı vermez, şafak da tanımsızdır; astronomik gece süresi hesaplanamaz. ### Mevsimsel değişim Türkiye'de astronomik gece kışın uzun, yazın kısadır. İstanbul'da 21 Aralık'ta yaklaşık 11,5 saat süren karanlık, 21 Haziran'da yaklaşık 4,5 saate kadar kısalır. Gökyüzü gözlemi için hangi ayların uygun olduğunu da bu fark belirler. ### Ekinoks günlerinde şafak Gece ile gündüzün yaklaşık eşitlendiği mart ve eylül günlerinde şafak ile gün doğumu arasındaki süre kısalır. Aynı yöntemle İstanbul için hesapladığım değerler: ``` İstanbul, 20 Mart 2026 (UTC+3) Şafak : 05:36 Güneş doğuşu : 07:08 Akşam alacakaranlığı sonu : 20:48 Astronomik gece süresi : 8 sa 47 dk İstanbul, 23 Eylül 2026 (UTC+3) Şafak : 05:20 Güneş doğuşu : 06:52 Akşam alacakaranlığı sonu : 20:32 Astronomik gece süresi : 8 sa 48 dk ``` İki tarihte de şafaktan doğuşa 1 saat 32 dakika geçiyor. Bu süre 21 Haziran'da 2 saat 8 dakikaya, 21 Aralık'ta 1 saat 39 dakikaya çıkıyor. Güneş ekinoks dönemlerinde ufka daha dik bir açıyla yaklaştığı için 18°'lik yolu daha kısa sürede alır. ### Aynı enlemde doğu ile batı farkı İstanbul ve Trabzon neredeyse aynı enlemdedir (41,01° ve 41,00° K). 21 Haziran 2026'da şafak İstanbul'da 03:24, Trabzon'da 02:41 çıkıyor; astronomik gece süresi ikisinde de 4 sa 37 dk. Aradaki 43 dakika boylam farkından gelir: iki il merkezi arasında yaklaşık 10,74° boylam var ve her derece güneşin 4 dakikalık yoluna karşılık gelir. Türkiye tek saat diliminde olduğu için doğudaki illerde şafak saat olarak daha erken görünür. ## Şafak bilgisi nerelerde kullanılır? Şafak ve akşam alacakaranlığı bilgisi, karanlık gökyüzü gerektiren işlerde zamanlamayı belirler. Astrofotoğrafçılar ve amatör gökbilimciler derin gökyüzü cisimlerini gözlemek için güneşin −18°'nin altında kaldığı aralığı, yani astronomik gece süresini kullanır; bu süre mevsime göre çok değişir. Sabah erken yola çıkan yürüyüşçüler ve balıkçılar aydınlığın ne zaman başlayacağını şafaktan anlar. Dinî vakitler açısından da şafak, imsak ve sabah vaktinin astronomik temelidir. Astronomik hesabın nasıl çalıştığını bilirsen vakitlerin neden mevsimle kaydığını da anlarsın: yaz aylarında gece kısa olduğu için şafak daha erken, kış aylarında daha geç gelir. Yine de uygulamada resmî takvimde yayımlanan vakitler geçerlidir. ## Giriş alanları ve sınırlar İl listesinde 81 ilin tamamı var; il seçince hesap il merkezinin enlem ve boylamıyla yapılır. İlçe ya da köy gibi merkezden uzak bir nokta için "Özel koordinat" seçip kendi değerlerini gir: enlem -90 ile 90, boylam -180 ile 180 arasında olmalı (kuzey ve doğu artı, güney ve batı eksi). Saat dilimi alanı -12 ile +14 arasında yarım saatlik adımlarla değer alır. Tarih 1900 ile 2100 yılları arasında olmalı. Saat dilimini yanlış girersen bütün saatler aynı miktarda kayar, süreler değişmez. İstanbul'da 21 Haziran için alanı 0 bırakırsan şafak 00:24 görünür; bu UTC saatidir ve Türkiye saatiyle 03:24'e denk gelir. ## Şafak hesaplarken sık yapılan hatalar - Şafağı güneş doğuşuyla karıştırmak. Şafak doğuştan yaklaşık 1,5 ila 2 saat önce başlar; [gün doğumu](https://hesapo.com/gun-dogumu/) ayrı bir andır. - Akşam alacakaranlığının sonunu gün batımı sanmak. Gün batımından sonra gökyüzü bir süre daha aydınlık kalır. - Aracı resmî imsak cetveli yerine kullanmak. Dinî vakitlerde Diyanet takvimi esastır. - Saat dilimi farkını yanlış girmek; Türkiye için +3 olmalı. - Yüksek enlemde "tanımsız" sonucunu hata sanmak. Bu, o tarihte astronomik gece olmadığı anlamına gelir. ## Sıkça sorulan sorular ### Şafak ile imsak aynı şey mi? Astronomik olarak birbirine çok yakındır, ama imsak dinî bir vakittir ve resmî takvimde ek kabuller içerebilir. Oruç ve namaz için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın vakitlerine uy. ### Güneş ufkun 18° altındayken ne olur? Gökyüzünde güneş ışığının izi kalmaz; bu eşik astronomik gecenin sınırıdır. Eşik aşıldığında gökyüzü şafak evresine girer ve ufukta aydınlık belirmeye başlar. ### Şafak ile gün doğumu arasında ne kadar süre vardır? İstanbul'da 21 Haziran'da yaklaşık 2 saat 8 dakika, 21 Aralık'ta yaklaşık 1 saat 39 dakikadır. Süre enleme ve mevsime göre değişir. ### Neden bazı yerlerde şafak tanımsız çıkıyor? Yüksek enlemlerde yaz aylarında güneş −18°'ye inmez. O zaman astronomik gece olmaz ve araç bir mesaj gösterir. Türkiye'deki iller için böyle bir durum beklenmez. ### Gün batımı ve gün doğumu da hesaplanıyor mu? Evet. Sonuç ekranında şafak ve akşam alacakaranlığının yanında güneş doğuşu, güneş batışı ve astronomik gece süresi de yer alır. Ayrıntılı gün bilgisi için [gün batımı](https://hesapo.com/gun-batimi/) aracına bak. ## Şafak hesaplama aracını nasıl kullanırım? İli seç ya da özel koordinat gir, tarihi ve UTC farkını kontrol et. Sonuçta şafak, doğuş, batış, akşam alacakaranlığı ve gece süresi görünür. Hesap yaklaşıktır; imsak ve namaz vakitleri için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmî takvimine başvur. Gün odaklı sonuçlar için [gün doğumu](https://hesapo.com/gun-dogumu/) ve [gün batımı](https://hesapo.com/gun-batimi/) araçlarını da kullanabilirsin. --- Bu metin https://hesapo.com/safak/ sayfasının Markdown sürümüdür (Hesapo). Hesaplayıcı yalnız sayfada çalışır. Atıf için sayfanın adresini kullanın.