# Sınıfta Sosyometri Nasıl Uygulanır ve Sonuçlar Nasıl Yorumlanır?

> Sosyometri ne zaman uygulanır, öğrencilere ne söylenir, sosyogram nasıl yorumlanır? Uygulama adımları, yorum soruları ve etik açıdan dikkat edilecekler.

- Adres: https://hesapo.com/blog/sosyometri-nasil-uygulanir/
- Kategori: Öğretmen
- Yayın: 2026-10-05
- Son güncelleme: 2026-10-16

**Kısaca**

- Sosyometriyi ders yılının başında değil, öğrenciler birbirini tanıdıktan sonra uygula; bunu Bakanlığın sosyometri yönergesi de söyler.
- Teknik 3-8. sınıflar ve ortaöğretimdeki tüm öğrencilere, sınıf rehber öğretmeni ya da okul rehber öğretmeni tarafından uygulanabilir.
- Her öğrenci en fazla 3 ad yazar; yazdığını kimseye göstermez, yazacak kimse yoksa kâğıdı boş bırakabilir.
- Puanlama: 1. tercih 3, 2. tercih 2, 3. tercih 1 puan; hiç seçilmeyen 0.
- Sosyogram ilişkilerin resmini verir, nedenini vermez; yalnız kalan öğrenci için görüşme gerekir. Sonuçları öğrencilere gösterme.

Sosyometri, öğrencilere "kiminle birlikte olmak isterdin?" diye sorup verdikleri yanıtlardan sınıfın arkadaşlık yapısını çıkaran bir bireyi tanıma tekniğidir. Kimin çok seçildiğini, kimin hiç seçilmediğini, hangi öğrencilerin kendi aralarında kapalı bir grup kurduğunu gösterir. Aşağıda tekniği sınıfta nasıl uygulayacağını, çizelgeyi ve sosyogramı nasıl hazırlayacağını, çıkan tabloyu nasıl yorumlayacağını ve nelere dikkat etmen gerektiğini anlatıyorum. Bakanlığın Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün yayımladığı B.G.G.9.a kodlu form setini (uygulama örnekleri, değerlendirme çizelgesi, sosyogram ve yönerge) esas aldım. Çizelgeyi, puanları ve sosyogramı şu araçla hazırlayabilirsin.

[Sosyometri ve Sosyogram Hazırlama](https://hesapo.com/sosyometri/)

## Sosyometriyi kim, kime uygular?

Yönergeye göre teknik sınıf/şube rehber öğretmeni ya da okul rehberlik öğretmeni tarafından uygulanabilir. Hedef kitle 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar ile ortaöğretimdeki tüm öğrencilerdir. Birinci ve ikinci sınıflar bu listede yok; o yaşta arkadaşlık ilişkilerini öğretmen gözlemiyle izlemek daha uygun.

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği m.23/1-e, sınıf rehber öğretmeninin bireyi tanıma tekniklerinden uzmanlık bilgisi gerektirmeyenleri rehber öğretmen ya da psikolojik danışmanla iş birliği yaparak sınıfında uygulamasını ve sonuçları rehberlik servisiyle paylaşmasını ister. Yani uygulamayı tek başına planlama. Tarihi rehber öğretmeninle belirle ve [sınıf rehberlik planı](https://hesapo.com/sinif-rehberlik-plani/) içinde o haftaya yaz. Plan ekim ayının ikinci haftasına kadar müdüre onaylatıldığı için (m.23/1-a) sosyometri haftasını plan hazırlanırken koymak en kolayıdır.

## Ne zaman uygulamalı?

Yönerge açık: tekniğin uygulanabilmesi için öğrencilerin birbirini iyi tanıması gerekir, bu yüzden ders yılı başında uygulanması önerilmez. Eylülün ilk haftalarında yapılan bir uygulama çoğu zaman yalnız önceki yıldan tanışanları ya da sırada yan yana oturanları gösterir. Yeni kurulmuş bir sınıfta birkaç hafta beklemek daha sağlıklı sonuç verir. Ekim sonu ya da kasım, ilk uygulama için makul bir zamandır; tarihi rehber öğretmeninle birlikte seç.

İkinci uygulamayı ikinci dönemin ortasına koyabilirsin. İki uygulamanın arasında yaptığın düzenlemelerin (oturma planı, grup çalışmaları) etkisi bu sayede görünür.

## Amaç ve soruları seç

Başlamadan önce neyi öğrenmek istediğine karar ver, çünkü yönerge formdaki soruların amaca göre hazırlanmasını ister. Oturma düzenini yeniden kuracaksan "Sınıfında en çok birlikte oturmak istediğin 3 arkadaşının adını önem sırasına göre yaz" sorusu, proje grupları oluşturacaksan "Bir projede yanında olmasını istediğin 3 arkadaşını yaz" sorusu daha işe yarar. Formdaki dört örnek soru piknik, ders çalışma, oturma ve proje üzerine kuruludur.

Soru sayısını az tut. Bir ya da iki soru çoğu sınıf için yeter; dört soruyu aynı anda sormak hem öğrenciyi yorar hem de değerlendirmeyi uzatır. Olumsuz soru ("kimi yanında istemezsin") formdaki örneklerde yok. Bu tür bir soru öğrencileri birbirleri hakkında olumsuz düşünmeye yönlendirir ve sonuçların etiketlemeye dönüşme riskini artırır.

## Sınıfta uygulama adımları

1. Formları hazırla. Her öğrenciye adı ve sınıf numarası yazılı bir form ver; formda soru ve numaralı üç tercih satırı olsun.
2. Formu dağıt ve yönergeyi oku. Öğrencilere bunun bir sınav olmadığını, doğru ya da yanlış yanıt bulunmadığını söyle.
3. Kuralları açıkça anlat. Yazdıklarını kimseye göstermeyecekler, en fazla 3 ad yazacaklar, yazacak arkadaşları yoksa kâğıdı boş bırakabilecekler. O gün sınıfta olmayan bir arkadaşlarını yazabilirler, sınıf dışından birini yazmamalılar.
4. Yeterli süre ver ve sessiz bir ortam sağla. Yan sıradakinin kâğıdına bakmayı engellemek için öğrencileri biraz ayırabilirsin.
5. Formları hemen topla. Toplarken kimin kimi yazdığına bakma, öğrencinin önünde okuma.

Sınıf kalabalıksa yönergenin notunu hatırla: uygulamanın 30-40 kişiyi geçmeyen gruplarda yapılması değerlendirmeyi ve yorumu kolaylaştırır.

Öğrencilere okuyacağın kısa bir açıklama metni hazırlamak işini kolaylaştırır:

> Bu kâğıtta size bir soru soracağım. Bunun bir sınav olmadığını, notla ilgisi olmadığını bilin. Doğru ya da yanlış cevap yok. Sınıftaki arkadaşlarınızdan en fazla üç kişinin adını sırayla yazacaksınız. Yazdıklarınızı kimseye göstermeyin. Yazmak istediğiniz kimse yoksa kâğıdı boş bırakabilirsiniz.

## Puanlama ve değerlendirme çizelgesi

Formlar toplandıktan sonra her öğrencinin tercihleri sosyometri değerlendirme çizelgesine işlenir. Çizelgede satırlarda seçen öğrenciler, sütunlarda seçilen öğrenciler durur; hücreye tercihin sırası yazılır. Yönergedeki puanlamada 1. tercih 3 puan, 2. tercih 2 puan, 3. tercih 1 puan değerindedir; hiç seçilmeyen 0 puan alır. Bir öğrencinin aldığı bütün puanlar toplanınca seçilme puanı bulunur.

| Öğrenci | Kaç kez 1. tercih | Kaç kez 2. tercih | Kaç kez 3. tercih | Seçilme puanı |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 numara | 3 | 0 | 2 | 3×3 + 0×2 + 2×1 = 11 |
| 2 numara | 1 | 1 | 1 | 3 + 2 + 1 = 6 |
| 3 numara | 0 | 0 | 0 | 0 |

Elle yapıldığında 30 kişilik bir sınıfta bu sayım uzun sürer ve hata payı yüksektir. [Sosyometri](https://hesapo.com/sosyometri/) aracı çizelgeyi, puanları, karşılıklı tercihleri ve sosyogramı tercihleri girdiğin anda hesaplar.

## Sosyogram nasıl çizilir?

Yönerge sosyogram için şu yolu tarif eder: yeterli büyüklükte bir kâğıt ya da karton kullanılır; öğrenciler sıra numarası ya da adlarının baş harfiyle gösterilir, kız ve erkek öğrenciler ayrı sembollerle çizilir. Çizime en çok puan alan öğrenciyi merkeze koyarak başlanır, seçilme sırasına göre dışa doğru ilerlenir. Tek yönlü oklar tek yönlü tercihleri, çift yönlü oklar karşılıklı tercihleri gösterir. Birinci tercih kırmızı, ikinci tercih mavi, üçüncü tercih siyah kalemle çizilir. Sonuçta örümcek ağına benzeyen bir şekil çıkar.

Adlar yerine sıra numarası kullanmak, sosyogram masada açık kaldığında bile kimin kim olduğunun anlaşılmasını zorlaştırır. Araçta da düğümleri yalnız liste numarasıyla etiketleyebilirsin.

## Sosyogramı yorumlamak

Yönerge sosyogramdan okunabilecek beş durumu tanımlar:

| Durum | Yönergedeki tanım |
| --- | --- |
| Lider | Grupta en çok tercih edilen, fikirlerine başvurulan ve kararlarına uyulan öğrenci |
| Yalnız | Hiç kimse tarafından seçilmemiş öğrenci |
| Çekimser | Arkadaşları tarafından yazıldığı hâlde kendisine verilen sayıda ad yazmayan öğrenci |
| Tutarsız | Kendisini isteyenleri istemeyip başkalarını isteyen öğrenci |
| Klik | Gruptan kopuk, birbirini seçen alt grup |

İlk bakışta şunları ara:

- Birbirini karşılıklı seçen üç ya da daha fazla öğrenciden oluşan kapalı gruplar var mı, bunların nedeni ne?
- Sınıf birkaç kopuk parçaya mı ayrılmış, yoksa gruplar arasında köprü olan öğrenciler var mı?
- En çok seçilen öğrencilerin ortak özellikleri ne? Başarılı oldukları için mi, yardımsever oldukları için mi seçiliyorlar?
- Hiç seçilmeyen öğrenciler kimler, kimi seçmişler?

Yönerge de benzer soruları öneriyor: gruplaşmaların nedenleri, sınıftaki bütünlük, liderlerin sınıf dinamiğine etkisi ve öğrencilerin lider seçerken kullandığı ölçütler.

Burada önemli bir sınır var: yönergenin kendi ifadesiyle sosyogram ilişkilerin nedenleri hakkında bilgi vermez. Hiç seçilmeyen bir öğrenci sınıfa yeni gelmiş olabilir, uzun süre devamsızlık yapmış olabilir ya da o gün bir arkadaşıyla küs olabilir. Yönerge yalnız kalan öğrenciler için öğrencinin kendisiyle ve ailesiyle görüşerek nedeni araştırmayı öneriyor. Bu görüşmeyi [öğrenci görüşme formu](https://hesapo.com/ogrenci-gorusme-formu/) ile kayda geçirebilir, sonraki haftalarda sınıf içindeki durumunu [öğrenci gözlem formu](https://hesapo.com/ogrenci-gozlem-formu/) ile izleyebilirsin. Gerekirse öğrenciyi [öğrenci yönlendirme formu](https://hesapo.com/ogrenci-yonlendirme-formu/) ile rehberlik servisine yönlendir.

## Sosyometri sonuçlarıyla ne yapılır?

Sosyometri sınıf içi çalışmalara yön veren bir başlangıç noktasıdır. Yalnız kalan bir öğrenciyi, onu seçmiş ya da ona yakın duran bir arkadaşıyla aynı proje grubuna koyabilirsin. Kapalı bir klik sınıfın geri kalanından kopmuşsa grup çalışmalarında bu öğrencileri farklı gruplara dağıtabilirsin. Bunu yaparken öğrencilere gerekçeyi sosyometriye dayandırarak açıklama. Oturma düzenini değiştireceksen [sınıf oturma planı nasıl yapılır](https://hesapo.com/blog/sinif-oturma-plani-nasil-yapilir/) yazısındaki adımları kullanabilirsin.

Birkaç ay sonra aynı soruyla uygulamayı tekrarlarsan yaptığın düzenlemelerin işe yarayıp yaramadığını görürsün. Sonuçların özetini dönem sonunda [rehberlik faaliyet raporu](https://hesapo.com/rehberlik-faaliyet-raporu/) içine yazabilirsin; öğrenci adı vermeden, "iki uygulama arasında yalnız kalan öğrenci sayısı dörtten bire indi" gibi.

## Etik açıdan dikkat edilecekler

Sonuçları öğrencilere gösterme, sınıf panosuna asma, öğretmenler odasında açık konuşma. "Sınıfın en az seçileni" gibi bir bilginin yayılması, tekniğin sağlayacağı her faydadan ağır basar. Öğrencilere "lider" ya da "yalnız" gibi adlar takma; bunlar değerlendirmede kullanılan teknik terimlerdir.

Formlardaki adlar çocuklara ait kişisel veridir. Kâğıt formları rehberlik dosyasında kapalı tut, bilgisayardaki çıktıyı ortak kullanılan cihazlarda bırakma ve sonuçları yalnız rehber öğretmenle, gerektiğinde okul yönetimiyle paylaş.

Rehberlik çalışmalarının bütününü [okul rehberlik programı](https://hesapo.com/okul-rehberlik-programi/) sayfasında bulabilirsin.

---

Bu metin https://hesapo.com/blog/sosyometri-nasil-uygulanir/ sayfasının Markdown sürümüdür (Hesapo). Atıf için sayfanın adresini kullanın.