# Okul Ders Programı Nasıl Yapılır? Çakışma, Blok Ders ve Boş Gün Kuralları

> Okul ders programı hazırlarken çakışma, blok ders, öğretmen boş günü ve şube boş saati kuralları. Adım adım hazırlık sırası ve sık yapılan hatalar.

- Adres: https://hesapo.com/blog/okul-ders-programi-cizelgeleme-kurallari/
- Kategori: Öğretmen
- Yayın: 2026-10-05
- Son güncelleme: 2026-10-07

**Kısaca**

- Okul ders programında iki kural asla bozulmaz: öğretmen aynı saatte iki şubede, şube aynı saatte iki derste olamaz.
- Haftalık ders saatleri Talim ve Terbiye Kurulunun haftalık ders çizelgesinden gelir; günlük ders sayısı ve saatler okulun zaman çizelgesinden.
- Öğretmen boş günü ulusal bir zorunluluk değil, okulun imkân oldukça karşıladığı bir tercihtir.
- Programa başlamadan önce her öğretmenin ve her şubenin toplam saatini haftanın kapasitesiyle karşılaştır; sorunların çoğu burada yakalanır.

> **Uyarı:** Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Ders saatleri, haftalık ders çizelgeleri ve okulun günlük zaman çizelgesi her yıl değişebilir. Programı hazırlamadan önce o yılın çizelgesini ve okul yönetiminin kararını kontrol et; okulda e-Okul'a işlenen program esastır.

Eylülün ilk haftalarında müdür yardımcısının masasındaki en uzun iş okul ders programıdır. Kâğıt üzerinde basit görünür: şubeler satırda, günler ve saatler sütunda, her hücreye bir ders. Ama 24 şube ve 40 öğretmen olunca bir öğretmenin isteğini karşılamak başka bir şubede boş saat açar, bir dersi kaydırmak üç ayrı hücreyi bozar. Bu yazıda programı kurarken uyulan kuralları, hangilerinin pazarlık konusu olmadığını ve en sık yapılan hataları sırayla anlatıyorum. Programı çakışmasız kurmak için aşağıdaki aracı kullanabilirsin.

[Okul Ders Programı Hazırlama](https://hesapo.com/okul-ders-programi-hazirlama/)

## Okul ders programının dayanağı

Bir dersin haftada kaç saat okutulacağını Talim ve Terbiye Kurulunun haftalık ders çizelgeleri belirler. İlkokul ve ortaokul için güncel çizelge, Kurulun 23.09.2026 tarihli ve 115 sayılı kararıdır; liselerde her okul türünün kendi çizelgesi vardır. Ders süresi ve okulun günlük zaman çizelgesi ise Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği ile Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği çerçevesinde okulda belirlenir.

Bakanlığın okul geneli ders programı için ortak bir formu yok. Programın biçimi okuldan okula değişir; ortak olan, şube ve öğretmen programlarının imzalanıp ilgililere duyurulmasıdır.

## Okul ders programında bozulmayan kurallar

Bazı kurallar programın geçerli olup olmadığını belirler. Bunlardan biri bozulursa program uygulanamaz:

1. Öğretmen aynı saatte yalnız bir şubeye girer.
2. Şube aynı saatte yalnız bir ders işler.
3. Her şubenin bütün dersleri haftalık saatiyle programda yer alır.
4. Öğretmenin gerçekten gelemeyeceği saatlere (başka okulda görev, kesinleşmiş izin) ders konmaz.

Okulların çoğu bunlara bir kural daha ekler: aynı dersin iki bloğu aynı güne konmaz. Beş saatlik matematiğin dört saati salıya toplanırsa öğrenci de öğretmen de yorulur, haftanın geri kalanında ders boş kalır.

## Blok ders nasıl planlanır?

Blok, aynı gün art arda işlenen ders saatleridir. Haftalık saat bloklara bölünür:

| Haftalık saat | Yaygın blok düzeni |
| --- | --- |
| 2 | 2 ya da 1+1 |
| 3 | 2+1 |
| 4 | 2+2 |
| 5 | 2+2+1 |
| 6 | 2+2+2 |

Blok sayısı okulun açık gün sayısını geçmemeli. Beş günlük okulda altı saatlik bir dersi tek saatlere bölersen aynı güne iki ders düşer. İkinci dikkat noktası öğle arasıdır: iki saatlik bir blok öğle arasının iki yanına bölünürse ders yarıda kesilir. Bunu istemiyorsan bloğu öğle arasından önce ya da sonra bütün olarak yerleştir.

## Öğretmen boş günü ve kapalı saatler

Öğretmene haftada bir gün boş gün verilmesini zorunlu kılan ulusal bir kural doğrulamadık. Bu, okulların öğretmenlerden aldığı ve programın elverdiği ölçüde karşıladığı bir istektir. Karşılayıp karşılayamayacağını basit bir hesapla önceden görebilirsin: öğretmenin haftalık saati, boş gün dışında kalan günlerin ders saatine sığıyor mu? 22 saatlik bir öğretmen, günde 7 dersin olduğu bir okulda dört güne (28 saat) sığar. Ama bu dört günden birinde iki saati kapalıysa ve günlük en çok 6 ders girebiliyorsa kapasite 24'e iner, iş zorlaşır.

İstekleri ikiye ayırmak işini kolaylaştırır. Başka okulda ek ders, kesinleşmiş bir sağlık durumu gibi gerçek engeller "kesin"dir; programda hiç kullanılmaz. "Cuma boş olursa iyi olur" ise tercihtir; program önce bütün tercihleri karşılamayı dener, olmazsa en az kişiyi etkileyeni seçer.

## Şube boş saati ve öğretmen penceresi

İyi bir programda şubenin dersleri birinci saatten başlar ve arada boşluk olmadan biter. Öğrenci üçüncü ders boş kalıp dördüncü derse beklemez. Bu, öğretmen isteklerinden genellikle daha önemli tutulur çünkü boş saatte öğrencinin gözetimi okulun sorumluluğundadır.

Öğretmen tarafındaki boşluğa pencere denir: öğretmenin iki dersi arasında boş geçen saat. Pencere tamamen yok edilemez ama azaltılabilir. Bir öğretmenin gün içinde iki üç penceresi varsa ve aynı haftada bir başka öğretmen günde yedi ders arka arkaya giriyorsa program dengesizdir.

## Okul ders programı hazırlama sırası

1. Ders dağılımını kesinleştir. Hangi öğretmen hangi şubeye hangi dersten kaç saat girecek? Program bu listeden kurulur.
2. Kapasiteyi kontrol et. Her şubenin toplam saati haftanın ders saatini, her öğretmenin toplam saati kendi açık saatlerini geçmemeli.
3. Kesin engelleri topla: başka okulda ders, kapalı saatler, günlük sınır.
4. Tercihleri topla: boş gün istekleri, mümkünse sabah ya da öğleden sonra isteyenler.
5. Blok düzenini belirle. Hangi ders 2+2, hangisi tek saat olacak?
6. Zor dersleri önce yerleştir. Çok şubeye giren ve çok kısıtı olan öğretmenlerin dersleri önce konur; esnek dersler sona kalır.
7. Kontrol et ve duyur. Her şube ve öğretmen programını yazdır, imzalat, çarşafı öğretmenler odasına as.

## Okul ders programında sık yapılan hatalar

- Ders dağılımı bitmeden programa başlamak. Bir öğretmenin dersi değişince yarım kalan program baştan kurulur.
- Kapasiteyi kontrol etmemek. 35 saatlik haftaya 36 saat ders yazılmış bir şube hiçbir programa sığmaz; sorun program değil, dağılımdır.
- Her isteği kesin saymak. Bütün tercihler zorunlu yazılınca programın kurulacağı yer kalmaz.
- Aynı dersi aynı güne yığmak. Dört saatlik İngilizcenin tek güne toplanması öğrenme açısından zayıftır.
- Öğle arasını unutmak. Bölünen blok dersler yarıda kalır.
- Değişikliği duyurmamak. Yıl içinde yapılan değişiklik öğretmenlere tebliğ edilmezse eski programla derse giren olur.

## Okul ders programını araçla hazırlamak

Hesapo'nun okul ders programı hazırlama aracı bu kuralları senin yerine denetler. Şubeleri, öğretmenleri ve ders satırlarını girersin; bir sınıf seviyesinin derslerini haftalık ders çizelgesinden tek düğmeyle getirebilirsin. Araç kapasite sorunlarını programa başlamadan söyler, sonra bütün dersleri çakışmasız yerleştirmeye çalışır. Kesin kuralları bozmaz; şube boş saatini, öğretmen penceresini ve boş gün isteklerini puanlayarak en iyi dengeyi arar. Yerleştiremediği bir ders olursa nedenini rapora yazar. Çıktı olarak şube programları, öğretmen programları, okul çarşafı ve hazırlama raporu PDF, Word ve Excel olarak iner.

Tek bir öğretmenin ya da sınıfın programını temize çekmek istiyorsan [haftalık ders programı](https://hesapo.com/ders-programi/) aracı daha uygundur. Öğretmen izinli olduğunda boş kalan dersleri dağıtmak için [ikame ders görevlendirme çizelgesi](https://hesapo.com/ikame-ders-cizelgesi/), yıl boyunca girilecek toplam ders saatini bulmak için [ders saati hesaplama](https://hesapo.com/ders-saati/) aracını kullanabilirsin.

---

Bu metin https://hesapo.com/blog/okul-ders-programi-cizelgeleme-kurallari/ sayfasının Markdown sürümüdür (Hesapo). Atıf için sayfanın adresini kullanın.