# Meslek Seçiminde Kararsız Öğrenci ve Aile Baskısı, Görüşme Nasıl Yürür?

> Kararsız öğrenci, aile ile ayrışma, puanı hedefe yetmeyen öğrenci ve meslek lisesi ön yargısı. Alan seçimi ve ders seçimi takvimiyle zor tercih görüşmeleri.

- Adres: https://hesapo.com/blog/meslek-secimi-danismanligi-nasil-yapilir/
- Kategori: Öğretmen
- Yayın: 2026-10-05
- Son güncelleme: 2026-10-23

**Kısaca**

- "Bilmiyorum" diyen öğrenciyle meslek adı aramak yerine eleme yaparak başla: hangi işi kesinlikle istemediğini konuşmak, istediğini bulmaktan kolaydır.
- Öğrenciyle aile ayrıştığında iki görüşü ayrı ayrı kaydet; kararı öğrenci ve aile verir, senin işin iki tarafın da aynı bilgiyle konuşmasını sağlamak.
- Mesleki ve teknik Anadolu lisesinde alana yerleştirme 9. sınıfın ilk haftasında, dala yerleştirme 9. sınıfın sonunda yapılır (Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.31).
- Lisede seçmeli ders seçimi aralık ve ocak aylarında, veli, sınıf rehber öğretmeni ve rehber öğretmenin bilgisi dâhilinde yapılır (m.11).
- Konuşma kaygıya, aile içi çatışmaya ya da kariyer dışı bir soruna kayarsa öğrenciyi rehberlik servisine yönlendir.

> **Uyarı:** Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; öğrencinin yerine tercih yapmaz, sınav ve yerleştirme kurallarını anlatmaz. Tercih takvimi, kontenjanlar ve kılavuzlar her yıl yeniden yayımlanır; görüşmeden önce güncel kılavuzu ve okulunun rehberlik servisini esas al.

Meslek seçimi görüşmelerinin çoğu sorunsuz geçer: öğrenci ne istediğini aşağı yukarı bilir, aile destekler, konuşma tercih listesine varır. Bu yazı öteki görüşmeler için: hiçbir şey istemediğini söyleyen öğrenci, ailesinin istediği bölümü istemeyen öğrenci, hedefiyle deneme puanı arasında büyük fark olan öğrenci ve mesleki ve teknik liseye ön yargıyla bakan aile. Her biri için neyi sorabileceğini, nerede durman gerektiğini ve hangi takvimin işin içine girdiğini anlatıyorum. Görüşmeyi kayda geçirmek için aşağıdaki formu kullanabilirsin.

[Meslek ve Alan Seçimi Danışmanlık Formu](https://hesapo.com/meslek-secimi-danismanlik-formu/)

## "Hiçbir şey istemiyorum" diyen öğrenci

Kararsız öğrenciye "hangi meslek?" diye sormak çoğu zaman sessizlikle biter. Soru çok geniştir ve öğrenci yanlış cevap vermekten çekinir. Ters yönden ilerlemek daha verimli olur:

1. Eleme. "Hangi işi kesinlikle yapmak istemezsin?" sorusuna hemen her öğrenci cevap verir. Masa başı, kalabalık, gece çalışma, sayılarla uğraşmak gibi cevaplar listeyi daraltır.
2. Somut gün. "On yıl sonra sıradan bir iş gününde sabah nereye gidiyorsun, gün içinde neyle uğraşıyorsun?" Öğrenci meslek adı vermese de bir ortam tarif eder: dışarıda, insanlarla, bir makinenin başında, bir ekranın karşısında.
3. Kanıt. Okul dışında zamanın nasıl geçtiğini sor. Saatlerce uğraştığı bir oyun, tamir ettiği bir şey, kardeşine ders anlatması gibi davranışlar, sözle söylenen ilgiden daha güvenilirdir.

Bir görüşmede karar beklemek gerekmez. Kararsız öğrenciyle ilk görüşmenin sonucu bir meslek değil, araştırılacak iki üç alan olabilir. Bunu kayda geçir ve bir sonraki görüşmede öğrencinin bu alanlar hakkında ne öğrendiğini sor. İlgi ve yetenek envanterleri bu süreçte işe yarar; ama sınıf rehber öğretmeni bireyi tanıma tekniklerinden yalnız uzmanlık bilgisi gerektirmeyenleri, rehber öğretmenle iş birliği içinde uygular (RPDY m.23/1-e).

Kararsızlık çoğu zaman bilgisizlikten gelir. Öğrenci adını duymadığı bir mesleği seçemez. Rehber öğretmenin bilgi verme çalışmaları, kariyer alanında ihtiyaç duyulan bilgiyi bireysel ya da grup çalışmalarıyla ve yayın hazırlayarak öğrenciye ulaştırmayı kapsar (m.21/2-c); yöneltme ve izleme çalışmaları da öğrenciyi kendine uygun okul, alan, dal, staj ya da mesleğe yöneltmeyi ve gelişimini izlemeyi içerir (m.21/2-ç). Okulunda meslek tanıtım günü, mezun buluşması ya da bir işyeri ziyareti planlanıyorsa kararsız öğrenciyi özellikle bu etkinliklere yönlendir. Görüşmede konuştuğunuz iki üç alanla ilgili bir soru listesi hazırlayıp etkinliğe öyle gitmesini iste; dönüşte o soruların cevaplarını birlikte okursunuz.

## Öğrenci ile aile ayrıştığında

"Babam doktor olmamı istiyor, ben istemiyorum" cümlesi danışmanlık görüşmelerinin en zor anıdır. Burada üç şeyi ayrı tut:

- Öğrencinin söylediği. Gerekçesiyle birlikte, onun cümleleriyle yaz.
- Ailenin söylediği. Veliyle ayrı görüşüp onun gerekçesini de kendi cümleleriyle yaz. Çoğu zaman velinin isteğinin arkasında iş güvencesi, gelir ya da ailedeki bir deneyim vardır.
- Bilgi eksikliği. İki taraf da bir mesleği eksik ya da yanlış biliyor olabilir. Bölümün dersleri, mezunların nerede çalıştığı, puan türü gibi resmî kaynaklardan doğrulanabilir bilgiler konuşmayı yumuşatır.

Rehber öğretmenin işi, tarafların aynı masada aynı bilgiyle konuşmasını sağlamaktır. Öğrenciyle konuştuklarını onun izni olmadan veliye ayrıntısıyla aktarma. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği danışma sürecindeki kayıtları "danışan dosyası" olarak tanımlar ve bu bilgilerin, birey reşit değilse velisinin izni olmadan, adli ve idari soruşturma dışında paylaşılmayacağını yazar (m.3/1-ç). Ortak bir görüşme yapacaksan öğrenciye neyi konuşacağınızı önceden söyle.

Görüşme tartışmaya döndüyse durdur. Karar o gün verilmek zorunda değil. Aileyi ve öğrenciyi, kılavuzun yayımlanmasından sonra yeniden bir araya getirmek çoğu zaman daha sakin bir konuşma sağlar. Veliyle yaptığın görüşmeyi [veli görüşme formu](https://hesapo.com/veli-gorusme-formu/) ile ayrıca kayda geçirebilirsin.

## Hedef ile puan arasında büyük fark olduğunda

Deneme sonuçları hedefin çok altında kalan öğrenciyle konuşurken iki hatadan kaçın: hedefi hemen silmek ve "çalışırsan olur" deyip geçmek. Daha işe yarar yol, hedefin arkasındaki isteği bulmaktır. Tıp isteyen öğrenci insanlara yardım etmek, sağlık alanında çalışmak ya da saygın bir iş sahibi olmak istiyor olabilir. Bu isteklerin her biri farklı bölümlere ve meslek yollarına açılır.

Sonra listeyi katmanlı kur: gerçekçi bir sıra, ulaşılması zor ama mümkün birkaç tercih ve öğrencinin kabul edeceği güvenli seçenekler. Puan ve sıralama tahmini için ortaokulda [LGS puanı](https://hesapo.com/lgs-puan/), lisede [YKS puanı](https://hesapo.com/yks-puan/) ve [YKS sıralaması](https://hesapo.com/yks-siralama/) araçlarına bakabilirsin; bunlar tahmindir, kesin sonucu ancak o yılın sınavı ve kontenjanları gösterir.

Öğrencinin istemediği bir tercihi listeye eklemesi için baskı yapma. Yerleşip gitmeyeceği bir program hem onun hem de o kontenjanı isteyen başka bir öğrencinin yılını boşa harcar.

## Mesleki ve teknik lise sorusu ve alan seçimi takvimi

1. sınıfta en sık duyulan ön yargı mesleki ve teknik Anadolu liseleri hakkındadır. Aileyle konuşurken genel izlenim yerine somut bilgi ver: okulun hangi alanları açtığı, alanın hangi derslerden oluştuğu, mezunların hangi yollara gittiği. Bu bilgiyi okulun kendi tanıtımından ve açık gün etkinliklerinden almak en doğrusudur.

Takvimi de bilmek gerekir, çünkü öğrenci liseye başladıktan kısa süre sonra yeni bir karar verir. Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'ne göre:

| Ne | Ne zaman | Dayanak |
| --- | --- | --- |
| Alan tanıtımı ve yönlendirme (merkezî sınav puanı olmadan öğrenci alan Anadolu meslek programları) | Ders yılı başlamadan önceki hafta | m.31/1 |
| Alana yerleştirme | 9. sınıfın ilk haftası, e-Okul üzerinden, ortaokul başarı puanı esas alınarak | m.31/1 |
| Dala yerleştirme | 9. sınıfın sonunda, e-Okul üzerinden | m.31/1 |
| Dal tercihi yoğunlaşırsa | 9. sınıf yıl sonu başarı puanı yüksek olana öncelik | m.31/2 |

Anadolu teknik programlarına ve merkezî sınav puanıyla öğrenci alan Anadolu meslek programı alanlarına ise öğrenci tercihine göre doğrudan alana yerleştirilir. Yani 8. sınıfta yapılan konuşma, öğrencinin birkaç ay sonra vereceği alan kararının da hazırlığıdır. Bu yüzden lise türü konuşurken alanları da konuş.

## Lisede ders seçimi ve meslek hedefi

Lise öğrencisiyle meslek konuşması, ders seçimi döneminde somut bir karara dönüşür. Yönetmeliğe göre derslerin seçimi ve açıklamalar aralık ayında okul müdürlüğünce duyurulur, seçim aralık ve ocak aylarında yapılır (m.11/1-2). Seçim okulun imkânlarına bağlıdır ve veli, sınıf rehber öğretmeni ile rehber öğretmenin bilgisi dâhilinde öğrenci tarafından yapılır. Grup oluşmadığı için açılamayan dersleri seçen öğrenciler açılan seçmeli derslere yönlendirilir; süresi içinde seçim yapmayan öğrencinin derslerini okul yönetimi belirler.

Bu takvim, meslek görüşmesini aralıktan önceye çekmek için iyi bir gerekçedir. Kasımda yapılan bir görüşmede öğrencinin hedefi ile seçeceği dersler arasındaki bağı konuşursan, seçim döneminde karar acele verilmez. 9. sınıfa yeni başlayan öğrencinin seçimleri ve değişiklikleri ise ders yılının ilk haftasında yapılır (m.11/3).

## Konuşma meslek dışına kaydığında

Bazen meslek görüşmesi başka bir şeyin kapısını açar: yoğun sınav kaygısı, aile içinde süren bir çatışma, uzun süredir devam eden bir isteksizlik. Bu noktada meslek konuşmasını bırak. Sınıf rehber öğretmeniysen öğrenciyi rehberlik servisine yönlendirirsin; okulda rehber öğretmen yoksa yönlendirme rehberlik ve araştırma merkezine yapılır (RPDY m.23/1-i). Rehber öğretmen de konu kendi müdahale alanının ya da mesleki yeterliğinin dışında kalıyorsa öğrenciyi daha yetkin bir uzman kişi ya da kuruma yönlendirir (m.21/3-c). Yönlendirmenin nasıl yapıldığını [öğrenci rehberlik servisine nasıl yönlendirilir](https://hesapo.com/blog/ogrenci-rehberlik-servisine-nasil-yonlendirilir/) yazısında anlattım; resmî form için [öğrenci yönlendirme formu](https://hesapo.com/ogrenci-yonlendirme-formu/) var.

## Zor görüşmelerde kayıt

Zor bir görüşmeden sonra kısa ama olgusal bir kayıt bırak: tarih, kimlerin katıldığı, öğrencinin ve velinin kendi cümleleriyle görüşü, kararlaştırılan sonraki adım. Yorumunu ayrı bir satıra yaz. Aylar sonra öğrenci tercih döneminde fikir değiştirdiğinde bu kayıt, düşüncenin nasıl değiştiğini görmeni sağlar. Servisin aylık görüşme sayıları için [rehberlik görüşme kayıt çizelgesi](https://hesapo.com/rehberlik-gorusme-kayit-cizelgesi/) aracını kullanabilirsin.

Kaynaklar: Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği (RG 14.08.2020/31213) m.3/1-ç, m.21/2-c ve ç, m.21/3-c, m.23/1-e ve i; Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği (RG 07.09.2013/28758) m.11 ve m.31 (mevzuat.gov.tr).

## Sıkça sorulan sorular

### Hiçbir meslek istemediğini söyleyen öğrenciyle nasıl başlanır?

Eleme yaparak. Öğrencinin kesinlikle yapmak istemediği işleri konuşmak listeyi daraltır; ardından on yıl sonraki sıradan bir iş gününü tarif etmesini ve okul dışında zamanının nasıl geçtiğini sormak somut ipuçları verir.

### Öğrencinin anlattıkları veliye aktarılabilir mi?

Ayrıntısıyla aktarılmaz. Rehberlik yönetmeliği danışan dosyasındaki bilgilerin, birey reşit değilse velisinin izni olmadan, adli ve idari soruşturma dışında paylaşılmayacağını yazar (m.3/1-ç). Ortak bir görüşme yapılacaksa öğrenciye neyin konuşulacağı önceden söylenir.

### Mesleki ve teknik Anadolu lisesinde dal seçimi ne zaman yapılır?

Anadolu teknik ve Anadolu meslek programlarında dala yerleştirme 9. sınıfın sonunda e-Okul üzerinden yapılır; tercihler belli dallarda yoğunlaşırsa 9. sınıf yıl sonu başarı puanı yüksek olana öncelik verilir (Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.31).

### Lisede seçmeli dersler ne zaman seçilir?

Seçim ve açıklamalar aralık ayında duyurulur, seçim aralık ve ocak aylarında yapılır; 9. sınıfa yeni başlayan öğrencilerin seçimleri ders yılının ilk haftasındadır (Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.11).

---

Bu metin https://hesapo.com/blog/meslek-secimi-danismanligi-nasil-yapilir/ sayfasının Markdown sürümüdür (Hesapo). Atıf için sayfanın adresini kullanın.